NIEDOŚPIELIN [1]

 

Niedośpielin – wieś[2] a w niej kościół parafialny pod wezwaniem Św. Katarzyny. Prawo patronatu mają dziedzice świeccy tejże wsi oraz wsi Silniczka[3]. Obecnie ma go w posiadaniu czcigodny Andrzej z Czychry, z nadania dziedziców wspomnianych posiadłości Niedośpielin i Silniczka. Ze względu na niskie dochody i małą liczbę parafian przy kościele, jak to było od dawna, nie może on utrzymywać wikarego, ma tylko służącego, którego wedle możliwości wynagradza. Na mocy prawa parafialnego od dawna należą do kościoła przypisane doń wsie, a mianowicie wspomniany Niedośpielin, Kuźniewska Wola, Rożkowska Wola[4] i Karczów.

Kościół ten i jego rządca, czyli pleban, od dawna jako uposażenie miał i obecnie posiada wymienione niżej dobra i dochody z wyjątkiem połowy sadzawki zabranej mu bezprawnie przez jakąś zamianę.

Po pierwsze, we wsi i posiadłości Niedośpielin, obok kościoła, w stronę południa, ma plac pod plebanię, a na nim plebanię z ogrodem folwarcznym i przylegającym do niego sadem, a z tyłu ma pole orne, czyli niwę, ciągnącą się bez przerwy od placu będącego jego uposażeniem aż do lasu, tak samo jak ciągną się pola kmiece tejże wsi; szerokość niwy zaś wynosi mniej więcej dwadzieścia bruzd. Ma także inny wydzielony plac pod karczmę, z drugiej strony kościoła, ku północy, na brzegu sadzawki pana dziedzica, z ogrodem do tegoż placu przylegającym. Obecnie z tej karczmy i zagrody jej mieszkaniec płaci plebanowi corocznie trzy wiardunki i nie pracuje. Przy tej zagrodzie ma łąkę i jedną morgę pola, czyli niwkę, leżące na brzegu sadzawki obok łąk plebańskich. Ma też inny wydzielony plac dla służącego, z drugiej strony kościoła, leżący w kierunku wschodnim, z małym ogródkiem. Kościół miał w posiadaniu określoną powierzchnię ziemi wraz z brzegiem rzeki płynącej od wsi Rożkowska Wola do Niedośpielina w kierunku południowym. Z jej części zbudowano sadzawkę, której połowa należała i należy do posiadłości Karczów, w kierunku północnym, a druga do posiadłości Niedośpielin. Na tej sadzawce został zbudowany młyn; istniej on obecnie. Z dochodów tego młyna pleban kościoła w Niedośpielinie pobierał połowę, a drugą – dziedzic w Karczowie. Tak samo pleban miał do użytku połowę sadzawki, a na brzegu sadzawki, obok kościoła, miał i ma obecnie łąki i lasy, a niegdyś bór. To miejsce i część ziemi, gdzie są łąki i lasy należącego do plebana, nazywa się Radzynia. Z tych łąk pleban zbiera zwykle dwa i pół brogu siana. Któryś pleban tego kościoła mniej więcej pięćdziesiąt lat temu pozbył się wspomnianej połowy sadzawki z połową młyna w zamian za określone grunta we wsi i posiadłości Niedośpielin, pomiędzy gruntami kmiecymi, na którymś polu podzielone na dwa i pół kawałka, z wielką szkodą dla kościoła, za dwadzieścia dwie grzywny. Z powodu tej zamiany powstała sprawa sporna prowadzona przed ordynariuszem miejsca i jest ona nierozstrzygnięta. Do kościoła należą wspomniane grunta, a mianowicie na każdym polu tej posiadłości dwa i pół nierówne kawałki. Ze wspomnianych dwudziestu dwóch grzywien nie czerpie on żadnej korzyści, lecz pozostały one u dziedzica, obecnie pana Stanisława. Do kościoła należy też wydzielony ogród leżący obok sadzawki pana dziedzica, naprzeciwko placu kmiecego zwanego Kopiczyńskie. W tym ogrodzie pleban sadzi zwykle kapustę i sieje inne warzywa dla domu. Ten ogród, jak mówią, kościół pozyskał za jakąś łąkę na zasadzie zamiany z dziedzicem. Łąka ta znajdowała się tam, gdzie obecnie założono położoną wyżej sadzawkę pana dziedzica.

Do kościoła należy dziesięcina snopowa z Niedośpielina ze wszystkich pól folwarcznych i kmiecych. Kmiecie zwożą ją z pól własnymi wozami do gumna plebana, a z folwarcznych pleban własnym wozem. Z czterech łanów – a mianowicie Pieczkowskie, Kopiczyńskie, Rybułtowskie – i z czwartego opuszczonego od dawna, dziesięcina snopowa dawana jest na rzecz stołu arcybiskupiego. Wspomniane zaś cztery łany, z których dziesięcina jest dawana na rzecz stołu arcybiskupiego, znajdują się na jednym polu. Mieszkańcy tej wsi nie dają konopnego, tylko kolędę na rzecz kościoła, po jednym groszu. Za zgodą plebana otrzymuje ją służący; podobnie po jednym korcu pszenicy i po jednym owsa według miary miasta Przedborza.

Kuźniewska Wola – wieś należąca do kościoła parafialnego w Niedośpielinie. Na jej terenie są obecnie dwa dwory szlacheckie mające pola folwarczne. Z pól folwarcznych dziesięcina snopowa od dawna należy do kościoła parafialnego i plebana w Niedośpielinie, zaś z pól kmiecych do stołu arcybiskupiego. Na rzecz kościoła kmiecie dają obecnie jedynie kolędę, którą otrzymuje ją służący, po jednym groszu z łanu; zagrodnicy dają po pół grosza.

Rożkowska Wola i Karczów – wsie należące do tegoż kościoła parafialnego. Ich mieszkańcy na rzecz kościoła płacą tylko kolędę, mianowicie kmiecie po jednym groszu, a zagrodnicy po pół. Dziesięciny snopowe zaś w Rożkowskiej Woli idą na rzecz stołu arcybiskupiego, w Karczowie z pól folwarcznych na kościół parafialny w Wielgim Młynie i na rzecz jego plebana, z pól kmiecych na kościół parafialny w Chełmie i na rzecz jego plebana.

Silniczka – wieś należąca do kościoła parafialnego w Maluszynie. Znajduje się w niej dwór mający grunta folwarczne. Dziesięcina snopowa z tych gruntów, z jednego pola w tejże wsi i posiadłości, leżącego w kierunku młyna i karczmy zwanej Barycz, a określone morgi pola są uprawiane przez mieszkańców młyna i karczmy, należy do kościoła parafialnego i plebana w Niedośpielinie. Dziesięcina snopowa z innych gruntów folwarcznych i kmiecych oraz z karczmy i młyna Barycz należy do kościoła parafialnego i plebana w Maluszynie.

Kościół oszacowano na jedną grzywnę srebra, a jeśli chodzi o świętopietrze na rzecz kamery apostolskiej, na trzy skojce.

_____________________________________________________________________________________

Przypisy:

[1] Tekst źródłowy w: Jana Łaskiego Arcybiskupa Gnieźnieńskiego, Prymasa, Legata Urodzonego Liber beneficiorum Archidiecezyi Gnieźnieńskiej z poręki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego podług kodeksów rękopiśmiennych archiwum gnieźnieńskiego i kaliskiego wydał Ks. Jan Łukowski, uwagami zaś historycznemi, topograficznemi, heraldycznemi itd. oraz obszernym Łaskiego żywotem dzieło to ozdobił Ks. Jan Korytkowski, tom II obejmujący archidiakonaty: kaliski, wieluński, łowicki i łęczycki, Dołącza się mapa Archidiecezyi Gnieźnieńskiej, Gniezno 1881, s. 212-214.

[2] Niedośpielin, wieś szlachecka w dyecezyi kujawsko-kaliskiej, w dekanacie nowo-radomskim położona, miała kościół parafialny, nie wiadomo, przez kogo pierwotnie fundowany, już w drugiej połowie wieku, jak wzmianki w aktach konsystorza gnieźnieńskiego dowodzą (Arch. Capit. Gnesn. akta luźne). W miejsce starożytnego kościoła drewnianego ogniem zniszczonego w pierwszej połowie zeszłego wieku obywano się maleńką kapliczką tymczasową z drzewa, naprędce wystawioną, 6 łokci szeroką, a 8 długą. Dopiero w roku 1773 dziedzic miejscowy Kazimierz Czaplicki, sędzia zakroczymski, ulitowawszy się nad parafią, wystawił własnym nakładem dzisiejszy kościół z drzewa modrzewiowego o dwa staja od miejsca dawniejszej świątyni, który na dniu 22 września roku 1776 ks. Ignacy Augustyn Kozierowski, biskup abrateński, kanonik gnieźnieński i proboszcz mstowski konsekrował. Kościół ten w ostatnim czasie za staraniem rządcy swego gruntownie został zrestaurowany (Rubr. Dyec. kuj.- kal. z r. 1880, f. 94) – przyp. za wydaniem tekstu źródłowego, s. 212.

[3] Silniczka, wieś w parafii Maluszyn.

[4] Obecnie Wola Rożkowa (przyp. tłum. TG).

Przekład z łacińskiego – ks. Tadeusz Gacia