baranowski jan-2BARANOWSKI Jan (zm. 1634) starosta przedborski (1610-1632), wojewoda sieradzki

Pochodził z zamożnej rodziny Baranowskich herbu Jastrzębiec z Baranowa w powiecie kruszwickim. Był synem kasztelana biechowskiego,  Macieja Baranowskiego i Katarzyny. Jego stryjem był arcybiskup gnieźnieński, prymas Polski i Litwy, Wojciech Baranowski (1548-1615).

Miał braci Albrychta (Olbrychta) i Macieja.

Już od sejmiku w Pokrzywnicy w 1587 r. złączyły się jego osobiste losy ze służbą Rzeczypospolitej i królowi Zygmuntowi III.

Wpierw za zasługi otrzymał starostwo przedborskie, które dzierżył od r. 1610 aż do 1632 r. Z tego okresu wiadomo o nim, iż był kolatorem kościoła św. Mikołaja w Żeleźnicy. Kościół ten postawiono w miejscu, gdzie król (zob.) Kazimierz Wielki w 1370 r. spadł z konia i złamał nogę. Według legendy z pomocą zemdlonemu królowi przybył wtedy św. Mikołaj. Gdy w 1617 r. drewniana świątynia spłonęła, zapewne to z pomocą starosty Baranowskiego została odbudowana. Bowiem to on właśnie, po śmierci w 1621 r. proboszcza ks. Stanisława z Januszewicz, zaprezentował na wakujące beneficjum ks. Stanisława z Sinczyc (Sincicz).

Wg lustracji z 1636 r. z jego polecenia postawiono w Przedborzu młyn na Pilicy, zwany Ligonowskim.

W l. 1615-1616 był też starostą czorsztyńskim. W r. 1619 został mianowany kasztelanem małogoskim i urząd ten pełnił do 1624 r. Uczestniczył w licznych wówczas wyprawach wojennych. Wiadomo o nim, iż po klęsce pod Cecorą w 1621 r., ruszył z wojskiem sandomierskim na wyprawę chocimską, wystawiwszy na własny koszt sześciu husarzy. Na wojnę polsko-szwedzką w l. 1626-1629 wystawił 2 chorągwie: husarską i kozacką.

W 1624 r. został wybrany wojewodą sieradzkim, co stawiało go w rzędzie najmożniejszych w Rzeczypospolitej. Na wschodzie, Sieradzkie (łac. Palatinatus Siradiensis) oddzielała od województwa sandomierskiego, rzeka Pilica. Do pakietu jego tytułów i dochodów dołączyło też wkrótce starostwo nowokorczyńskie, które nabył za przyzwolenim królewskim. Czynił krajowi różne przysługi sprawując urzędy poselskie, sejmowe, sądowe i kommissarskie – oceniał jego służbę ówczesny kronikarz. W 1634 r. otrzymał jeszcze starostwo nowomiejskie.

Jako wojewoda sieradzki brał pilny udział w sejmikach sieradzkich w l. 1626 i 1627. O jego talentach dyplomatycznych świadczy trzykrotne naznaczenie przez sejm w l. 1627, 1629 i 1631, na komisarza w celu uspokojenia zatargów granicznych od strony Śląska.

Po śmierci króla Zygmunta III Wazy w 1932 r., w czasie interregnum, wystąpił na sejmiku sieradzkim w Szadku z projektem wybrania na króla Polski cudzoziemca. Obruszyło to obradującą szlachtę, która tak się uniosła, że wojewoda z koła uchodzić musiał.

Zmarł w 1634 r. Jego nagrobek w postaci płyty z ciemnego marmuru przedstawiającej rycerza w zbroi z napisem, iż spoczął tu Jan Baranowski wojewoda sieradzki, znajduje się w kościele św. Katarzyny w Iwanowicach.

Ożeniony z Marianną Pieniążkówną z Krużlowej, dziedziczką na Marcinkowicach. Miał z nią synów: Stanisława, Wojciecha i Macieja.

Polski Słownik Biograficzny, t. 1; Dykcyonarz biograficzny powszechny, czyli Krótkie wspomnienia żywotów ludzi wsławionych cnotą, mądrością, przemysłem, męstwem, wynalazkami, błędami: Od początku świata do najnowszych czasów, Warszawa 1851; S. Orgelbrandt, Encyklopedia Powszechna, tom 2, Warszawa 1860; A. Boniecki, Herbarz polski, t.1, Warszawa 1899;[ks.] J. Wiśniewski, Dekanat konecki, Radom 1913; fot. A. Liebert – www.galeriawielkopolska.info; Paweł Zięba – informacje z lustracji woj. sandomierskiego i krakowskiego z 1636 r. MK,DZ, XVIII, nr 23, AGAD.

Wojciech Zawadzki