BENDKOWSKI (Będkowski) Aleksy (1813-1860) młynarz

Urodził się 15 VII 1813 r. w Łapczynej Woli, w rodzinie młynarza Pawła s.  (zob.) Bartłomieja i Justyny z Sokalskich. Fachu uczył się u ojca i dziadka Bartłomieja w Przedborzu.

W wieku 22 lat ożenił się z 16-letnią ewangeliczką Emilią Herbst urodzoną w Görlitz, córką ceglarza Christiana Beniamina i Julianny z Hibnerów. Ślub zawarto 11 II 1835 r. w przedborskim kościele św. Aleksego. Herbst był przybyszem z Saksonii i właścicielem lub dzierżawcą cegielni w Przedborzu, która rozwój swój zawdzięczała rozbudowie miasta, związanego z uruchomieniem fabryki sukienniczej. Cegielnia ta sąsiadowała z młynem Bartłomieja Będkowskiego.

Wiano małżonki, obok pisemnego poręczenia burmistrza Przedborza, przydało się Aleksemu do wzięcia w dzierżawę młynów w Rudzie koło Pilczycy. W akcie dzierżawnym, czytamy:

Na mocy udzielonego zapewnienia do Nr 187 przez Burmistrza Miasta Przedborza stanęła następująca dobrowolna ugoda pomiędzy sławetnym Aleksym Bendkowskim Maystrem Kunsztu Młynarskiego a Skarbem Wielmożnego Zaremby.

Wypuszcza temuż Aleksemu Bendkowskiemu w roczną dzierżawę młyn wodny we wsi Rudzie z gruntami następującymi, to jest:

1.Ogród za młynem 2. Działek za kołowrotem na ….. żyta wysianego korzec jeden garncy szesnaście 3. Działek poprzeczny ku Malikowi 4. Działek za stawem przez dawnego młynarza używany i około niego dział pusty w miejscu tamtego od Wilków i łąka ku Brzczowie(?) pomiędzy gromadą. Nie mniej młyn wietrzny za wsią Rudą bez żadnych gruntów.  

Obowiązkiem młynarza będzie opłacać z tych młynów i wyż. wyrażonych gruntów i łąk rocznie złp. dwieście osiemdziesiąt (280), czyli ratami kwartalnymi antycypowanie po siedemdziesiąt (70) do tego mleno dworskie jakie tylko będzie potrzebne tak co do gorzelni, browaru i wszelkich potrzeb dworskich, słowem to wszystko co tylko z rozkazu dworu zawiezione mlec będzie jak z największą pilnością, dokładnością i rzetelnością zmlec powinien bez żadnego za to (?) wynagrodzenia. Do mlewa dodany będzie chłop, lecz obowiązkiem młynarza będzie dojrzeć aby nie kradł i samemu tak miary zboża jako też odmiaru mlewa bydź przytomnym, które podług wyrachowania od dawna praktykowanego wymaganym będzie.

Podatki wszelkie jakie są w tym czasie lub przez rząd ustanowione by były opłacać winien z pomienionych wyżej gruntów.

Zasiewy jakie odbierze taka ilość każdego ziarna lub warzywa przy expiracyi kontraktu odsiać i odsadzić winien.

Obowiązkiem tegoż Aleksego Bendkowskiego utrzymywać obydwa młyny w należytym porządku i bezpieczeństwie, takoż gdyby przez zaniedbanie młyn wodny i groble w czasie powodzi nie były uszkodzone, również młyn wietrzny w czasie nocnych wiatrów nie został uszkodzony, albowiem gdyby się pokazało iż z powodu jego niedozoru lub niedbalstwa jaka szkoda w tych dwóch młynach, grobli lub … nastąpiła, za taką z osoby i majątku swego odpowiedzialny będzie.

Wymiatanie sadzy w młynie wodnym a dozór najmocniejszy ognia w wietrznym poleca się pod odpowiedzialnością.

Possessya tych młynów i gruntów odbiera w dniu trzynastym listopada 1836 a kończyć się winna w dniu 10 listopada 1837 roku, gdyby w tym czasie kończyć się mającej possessyi nadal nie chciał zostawać powinien oświadczyć dworowi na tygodni dwanaście przed ukończeniem roku.

Kontrakt ten mając sobie głośno i wyraźnie przeczytany i w wszystkiemi warunkami i obowiązkami przeze mnie i wraz ze mną podpisuję.

Pilczyca dnia 13 listopada 1836 r.

Kontrakt podpisał właściciel J. Zaremba, a niepiśmienny Aleksy Bendkowski postawił trzy krzyżyki, co zaświadczono podpisem notariusza. Dołączono do niego jeszcze spis inwentarza znajdującego się w obu młynach:

W młynie wodnym:

  1. Kamieni dwa spodni na powierzchni obręczą żelazną okuty.
  2. Paprzyca i wrzeciono z cewkami na ruch obręczy żelaznych trzy.
  3. Wał kuty czterema obręczami i dwoma czopami.
  4. Wał na jagielniku z jednym czopem i żelazną obręczą.
  5. Dwa pytle dobre lecz już używane, to jest jeden chlebowy a drugi kloskowy? na chłopskie mąki.
  6. Zubrów żelazno-drucianych dwa.  

W młynie wietrznym:

  1. Kamieni nowych dwa.
  2. Lin nowych pięć (5).
  3. Drąg żelazny do dźwigania kamieni.
  4. Oskardów nowych trzy (3)
  5. Pytlów nowych dwa na pańskie mąki.

Rodzina Aleksego i Emilii jeszcze kilkakrotnie zmieniała miejsce pobytu, co wynikało z charakteru pracy młynarza i dzierżawy kolejnych młynów. Tam też rodziły się ich dzieci: Adolf Hugo (1 IV 1840 Przedbórz – ?), Paulina Amelia (2 X 1841 Cegielnia, Przedbórz – ?), Julian (6 II 1843 Taras – 18 XII 1875 Niedośpielin), Karolina (5 I 1845 Taras – ?), Edward (11 I 1847 Górny Staw, Rzejowice – ?), Reinhold Stanisław (15 II 1849 Górny Staw – ?), Emilia Julianna Paulina (9 II 1851 Górny Staw – ?), Marianna Waleria (7 XII 1852 Górny Staw – ?), Rozalia (20 VIII 1855 Górny Staw – 28 IX 1866 Rzejowice) i Antonina (30 X 1858 Widawka – 3 IX 1859 Widawka).

Aleksy zmarł 9 VI 1860 r. w Widawce k. Kodręba.

Emilia ponownie wyszła za mąż i 6 IX 1863 r. poślubiła 26-letniego Wojciecha Kolasińskiego. Zmarła 30 X 1867 r. w Górnym Stawie k. Rzejowic.

Dokumenty rodzinne udostępniła Barbara Guzek, kopie w posiadaniu autora; materiały Janusza Zaremby; drzewo genealogiczne rodziny Herbstów udostępnił Marcin Małkowski; http://www.rodzinastrychalskich.pl/index.php/

 Wojciech Zawadzki