BĘTKOWSKI (Będkowski) Bartłomiej (1756-1823) młynarz, nestor rodu

Najprawdopodobniej samotnie, bądź z bratem nieznanego imienia, przybył do Przedborza, ponieważ nic pewnego nie wiadomo o jego pochodzeniu, ani rodzinie. Zdaniem Janusza Zaremby pochodził z Mstowa i był synem Aleksandra i Agnieszki. W Przedborzu dzierżawił młyn zwany „Cegielnym” albo „Cegielnia”, będący własnością starościńską. Nazwa pochodzi od miejsca w którym w I poł. XIV w. wybierano glinę i wypalano cegły, do budowy zamku królewskiego w Przedborzu.

Opis młyna „Cegielnego” mieszczącego się w tamtym miejscu „na Pilicy”, za dokumentami królewskimi z XVII w. przytoczył (zob.) ks. Jan Wiśniewski, pisząc o nim:

„o kole korzecznym jednym, bo drugie spustoszało. Ten młyn podczas powodzi wakować musi, podczas susze pożytku nie czyni”. Młynarz dawał rocznie 60 groszy czynszu. Ponieważ jednak żalił się, że często mlewa nie ma „częścią dla wielkiej miasteczka dezolacyi, częścią dla zbytniej wody albo susze” zmniejszono mu podatek na 50 gr. Obowiązany był karmić dwóch wieprzów, jednego rachując po 5 zł. kapłonów powinien dawać 4, do poprawy zamku z siekierą, kiedy każą iść powinien. Trzyma przy tym młynie trochę roli i łąk.

Ks. Wiśniewski podaje również za lustracją województwa sandomierskiego z 1765 r., że młynarz ten wtedy płacił 100 zł podatku i już do innych ciężarów obowiązany nie był.

Bętkowski był już mieszkańcem miasta, gdy 15 IX 1782 r. mając 26 lat poślubił w Przedborzu 19-letnią Mariannę Borkowską (1763-1796). Miał z nią syna Pawła ( 13 I 1784 Przedbórz – 13 III  1851 Przedbórz), córkę Mariannę (?-7 V 1786) i syna Feliksa (20 V 1789 -?).

Z aktu spisanego 29 VIII 1795 r. „w wolnym mieście jego Królewskiej Mości Przedborzu” dowiadujemy się, że „uczciwy” [tzn.: rzemieślnik, obywatel miasta] Bartłomiej Bętkowski przysięgał już na prawa miejskie oraz

„łaskę wyświadczył temuż miastu, gdy założył za całe miasto żyta korcy 3 ap (af?) 22 [tj. ponad 360 litrów żyta] na prowiant do Pińczowa dla woyska pruskiego”. Dlatego „Urząd Wójtowski Burmistrzowski Radziecki y Ławniczy Miejski Przedborski” przychylił się do jego prośby i zgodził się sprzedać Bartłomiejowi i jego żonie Mariannie grunt Literadzki, (chodzi o „12 działków ziemi” własności Arcybractwa Literackiego przy kościele parafialnym w Przedborzu) „który się zaczyna od drogi idącej na Groblę od miasta, z małym folwarkiem pod Duży Wał y za też drogą Niwkę ku Grobli nad Strugą po mostek od strony północ a ku Nosolowicom idąc na lewej ręce”. Urząd jednocześnie zgodził się na sądowne uregulowanie praw własnościowych oraz zapewnił, iż w konflikcie ze szwagrem Janem Borkowskim, który zapewne rościł sobie prawa do tegoż gruntu, stanie po stronie Bętkowskiego, o czym zaświadczyli własnoręcznymi podpisami: Jan Świątkowski burmistrz imieniem całego miasta Przedborza, Kazimierz Foxowicz radny, Jan Kozyrski radny, Szymon Zbysz ławnik, Maciej Foxowicz ławnik, Antoni Rupniewski dr.

Żona Marianna zmarła mu 18 VII 1796 r. Wkrótce ponownie ożenił się, zdaje się, że poza Przedborzem, z Teresą Goszczyńską. W tym małżeństwie urodziło się 2 synów, którzy jednak młodo zmarli: Idzi (31 VIII 1806 – 8 XII 1846), a który to 31 I 1832 r. poślubił 26-letnią przedborzankę Józefę Wyciszkiewicz i Franciszek (29 III 1816 – 31 III 1834) oraz 6 córek: Jadwiga (15 X 1798 – 13 XII 1863), która 6 XI 1814 r. mając 17 lat wyszła za 24-letniego Pawła Paździerskiego, Marianna (6 XII 1801 – 16 XII 1809), Katarzyna ( 22 XI 1804 – 10 VIII 1805), Julianna (8 II 1812 – 21 II 1812), Zofia (12 V 1813- ?) w przedborskim kościele 26 XI 1832 r. poślubiła cieślę Franciszka Walezjusza Jałochę z Bebelna k. Włoszczowy oraz Julianna (28 XII 1818 -?).

Bartłomiej Bętkowski zmarł 7 I 1823 r. w Przedborzu w wieku 67 lat.

Dokumenty rodzinne udostępniła Barbara Guzek, kopie w posiadaniu autora; ks. Jan Wiśniewski, Dekanat konecki, Radom 1913; Jerzy Augustyniak, Średniowieczne przeprawy przez Pilicę i ich obrona, Łódź 2014; informacja Janusza Zaremby; http://www.rodzinastrychalskich.pl/index.php/

Wojciech Zawadzki