BORNSTEIN Dawid (1860–1933) fabrykant sukna, zwolennik mechanizacji, radny miasta Tomaszowa Mazowieckiego

Urodził się 10 V 1860 r. w Przedborzu w rodzinie żydowskiej. Był synem Szlamy i Chany z domu Weltfried.

W r. 1879 w Tomaszowie Mazowieckim, nad rzeką Wolbórką (lewym dopływem Pilicy) Dawid Bornstein założył mechaniczną tkalnię sukna. Dzięki mechanizacji szybko stał się znaczącym fabrykantem tomaszowskim. Od 1892 r. po karach finansowych za łamanie praw pracowniczych stworzył Bornstein posadę lekarza fabrycznego i zatrudnił na nią dra Seweryna Leopolda Sterlinga. W r. 1906 pobudował przy ul. Warszawskiej 6/14 rozległą willę fabrykancką (dziś już niezachowaną). W r. 1913 fabryka sukna Dawida Bornsteina zatrudniała 300 robotników pracujących na 72 krosnach. Produkowano tkaniny wełniane o wartości 700 tys. rubli.

W okresie I wojny światowej fabryka została zdewastowana na skutek rekwizycji surowców i gotowych towarów, jak i wywozu i niszczenia maszyn przędzalniczych. W kwietniu 1917 r. Dawid Bornstein został wybrany członkiem Rady Miejskiej i pełnił tę funkcję do 1919 r.

Po zakończeniu I wojny światowej przystąpił Bornstein do ponownego uruchomienia fabryki, co wiązało się z zakupem maszyn i odbudową hal. Fabrykę na powrót uruchomiono dopiero w r. 1920. W 1922 r. fabrykę przekształcono w spółkę akcyjną. Nosiła ona od tej pory nazwę „Tomaszowskiej Fabryki Sukna D. Bornstein”. Dawid Bornstein pozostał dyrektorem zarządzającym nowo utworzonej spółki. W l. 1927–1929 produkcja osiągnęła 30% wielkości z 1914 r. Podczas kryzysu lat trzydziestych fabryka została całkowicie unieruchomiona.

Dawid Bornstein zmarł 19 XI 1933 r. w Tomaszowie Mazowieckim. Został pochowany na miejscowym cmentarzu żydowskim. Nagrobek nie zachował się.

A. Cygielman, Tomaszow Mazowiecki, [w:] Encyclopaedia Judaica, vol. 15, Jerusalem 1982, s. 1215; Jan Fijałek, Podstawowe problemy socjalne proletariatu tomaszowskiego, [w:] Barbara Wachowska (red.), Tomaszów Mazowiecki. Dzieje miasta, Tomaszów Mazowiecki 1980, s. 176; Jan Góral, Ryszard Kotewicz, Dwa wieki Tomaszowa Mazowieckiego. Zarys dziejów miasta 1788–1990, Tomaszów Mazowiecki 1992, s. 130, 182, 229; Beate Kosmala, Juden und Deutsche im polnischen Haus. Tomaszów Mazowiecki 1914–1939, Berlin 2001, s. 46, 65, 90, 156, 184, 309; Stanisław Narewski (red.), Tomaszów bohaterowi narodowemu, Warszawa 1918, s. 39; Krzysztof Tomasz Witczak, Słownik biograficzny Żydów tomaszowskich, Łódź – Tomaszów Mazowiecki 2010, s. 62–63; Andrzej Wróbel, Władze miasta Tomaszowa Mazowieckiego w okresie niepodległego państwa polskiego 1918–1939, „Rocznik Łódzki” 54, 2007, s. 208; – „Echo Mazowieckie” R. 2, 1927, nr 33 (z dn. 20 VII 1927 r.), s. 57; – Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim, Oddział w Tomaszowie Mazowieckim, Akta miasta Tomaszowa: Księgi ludności stałej, sygn. III 1100; Ibidem: Kartoteka ewidencji ludności m. Tomaszowa, sygn. III 3044; ibidem: Starostwo powiatowe w Brzezinach, sygn. 1/76 (fot).

Krzysztof Tomasz Witczak