lucjan brylskiBRYLSKI Lucjan (1918-2003) żołnierz AK, fotograf Przedborza

Urodził się 25 V 1918 r. w Przedborzu, w rodzinie poborcy podatkowego Bolesława (1888-1948) i Walerii z Majchrowskich (1894-1982). Jego ojciec pochodził z Mrzygłodu w powiecie będzińskim. W Przedborzu osiedlił się w latach I wojny światowej w związku z otrzymaną pracą. Zakupił od Konstantego Kępczyńskiego gospodarstwo rolne z zabudowaniami przy ul. Koścuielnej 7/Krakowskiej 45. Z czasem, w 1931 r. wybudował tam nowy dom.

Lucjan otrzymał imię na cześć jednego z braci ojca – Lucjana, późniejszego posła na Sejm V kadencji lat 1938-1939 z list Obozu Zjednoczenia Narodowego; w latach wojny oficera w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Inny z braci ojca – Marian, był księdzem; w l. 1936-44 proboszczem w Parzniewicach koło Piotrkowa Trybunalskiego.

Uczył się w szkole powszechnej w Przedborzu i gimnazjum w Częstochowie. W dowodzie osobistym wydanym mu 16 II 1939 r. zapisano, iż jest pracownikiem pocztowym. W rysopisie podano, iż jest wzrostu średniego, twarz owalna, włosy czarne, oczy niebieskie. Znaków szczególnych nie stwierdzono.

Po wybuchu wojny dyżurował przy telefonie w Urzędzie Pocztowym w Przedborzu. Ze wspomnień burmistrza (zob.) Konstantego Kozakiewicza znana jest jego aktywność podczas walk o miasto 3 IX 1939 r.:

(…)młody pracownik pocztowy Brylski informował telefonicznie kogo tylko mógł o walkach w Przedborzu. Nie dowierzano mu, bo któż mógł przypuszczać, że wróg wtargnął już tak głęboko. Gdy mu zarzucano kłamstwo kładł słuchawkę na biurku i mówił: „Proszę słuchać jak maszynki grają!” – „Rzeczywiście” – doleciał go głos słuchającego.

W późniejszym okresie wojny pracował jako kreślarz w biurze przy ul. Mostowej, vis a vis ratusza. Pełnił także służbę w zmilitaryzowanej przez okupanta Ochotniczej Straży Pożarnej. Przystąpił do Związku Walki Zbrojnej/Armii Krajowej – pseudonim nieznany. M.in. kreślił mapy i plany dla potrzeb partyzantów. Był prawdopodobnie zaangażowany w pracy kontrwywiadowczej.

Utalentowany plastycznie, jeszcze przed wojną zainteresował się amatorsko fotografowaniem. Doskonałe wyczucie tematu i bardzo dobre umiejętności warsztatowe sprawiły, iż osiągał w tej dziedzinie znakomite rezultaty. Zasłynął przede wszystkim jako fotograf wojennego i powojennego Przedborza. Szczególną wartość dokumentalną posiadają takie cykle jego prac, jak: fotografie wnętrz kościołów parafialnych w Przedborzu i Końskich z lipca 1942 r. powstałe w związku z przeniesieniem (zob.) ks. Antoniego Ręczajskiego do Końskich oraz obrazy zniszczonego miasta i sprzętu wojennego niemieckiego oraz sowieckiego z wiosny 1945 r. Cenne są także jego fotografie okolicznego krajobrazu oraz byłych AK-owców – po wyzwoleniu członków Milicji Obywatelskiej w Przedborzu.

Zaangażowany w konspiracyjnej działalności niepodległościowej (NSZ?) po wojnie, był ścigany przez Urząd Bezpieczeństwa. Przed aresztowaniem zdołał zbiec z kraju. Zamieszkał na stałe w Australii. Nigdy już do kraju nie przyjeżdżał. Zmarł w grudniu 2003 r. i tam został pochowany.

Autorstwo jego fotografii wojennych i powojennych Przedborza po raz pierwszy publicznie ujawnił Wojciech Zawadzki w książce “Przedborski wrzesień” wydanej w 2004 r.

Negatywy fotografii Lucjana Brylskiego przechował jego brat, nauczyciel Włodzimierz Antoni Brylski (12 II 1924 – 7 VIII 1997). On to także za sprawą posiadanego i używanego przez wiele lat czerwonego, pięknie chromowanego motocyklu „Jawa”, prezentu od brata Lucjana z Australii, od początku lat 60-tych symbolicznie przywrócił Lucjana Brylskiego do Przedborza. Włodzimierz Brylski był również miłośnikiem fotografii. Szczególnie pięknie fotografował krajobrazy Przedborza.

Dokumenty rodzinne, informacje i fotografie w posiadaniu Bożeny Brylskiej; informacja Włodzimierza Brylskiego; Wykaz nieruchomości miasta Przedborza sporządzony 3 II 1934 r., kopia; Kozakiewicz Konstanty, Wspomnienia burmistrza miasta Przedborza 1939-1942, brm., mnps pow.; Kacperski Bogumił, Wroniszewski Jan Zbigniew, Końskie i powiat konecki 1939-1945, Część I – Mieszkańcy Końskich w Kampanii Wrześniowej, Końskie 2004; Część V – Konspiracja konecka 1939-1945, Struktury terenowe: podobwody i placówki, Końskie 2007, tam błędna informacja jakoby Lucjan Brylski jako ”Lucjan Sikorski” był więźniem w KL Auschwitz; Zawadzki Wojciech, Przedborski wrzesień, Obrona i zniszczenie miasta przez Niemców w 1939 r., Bydgoszcz 2004; tenże: Eroica, Zagłada Żydów przedborskich w latach 1939-1942, Bydgoszcz 2008; http://bs.sejm.gov.pl/F?func=findb&;request=000000158&find_code=SYS&local_base=ARS10; http://www.frassati.hg.pl/kraing/blachownia/Nowy%20folder/ksieza.htm.

Wojciech Zawadzki