kurs pchor. rez. spmw 1928CEDRO Mieczysław Zygmunt (1902-po 1946) oficer marynarki, makler, dyplomata

Urodził się 11 VIII 1902 r. w Przedborzu w rodzinie Waleriana i Marii Karoliny z Liszewskich. Matka była córką przedborskiej nauczycielki i siostrą znanego artysty malarza i fotografa Feliksa Liszewskiego. Ukończył Gimnazjum im. Tadeusza Rejtana w Warszawie.

W 1920 r. wstąpił ochotniczo do Wojska Polskiego i wziął udział w wojnie polsko-sowieckiej. Za okazane męstwo na polu walki został odznaczony Krzyżem Walecznych.

W l. 1921-1924 r. pobierał 3-letnią naukę na Wydziale Nawigacyjnym Państwowej Szkoły Morskiej w Tczewie. Szkoła cieszyła się wysoką popularnością w społeczeństwie. Ilość kandydatów wielokrotnie przewyższała limitowaną ilość miejsc, a prócz tego jego rodzice musieli wnieść wysokie czesne w wysokości 900 zł rocznie. Podczas pobytu w szkole odbywał praktykę morską na szkolnym statku żaglowym „Lwów”. Ukończenie tej uczelni dało mu dyplom oficera pokładowego floty handlowej. W 1927 r. ukończył jeszcze Akademię Handlową w Antwerpii.

Od 1928 r. był oficerem nawigacyjnym w Polsko-Skandynawskim Towarzystwie Transportowym „Polskarob”, które jako spółka armatorska zajęło się eksportem węgla z polskich kopalni koncernu „Robur”.

W czerwcu 1928 r. został powołany do odbycia służby wojskowej w Marynarce Wojennej. Był to skrócony, 15-miesięczny kurs Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej. Promowany na podporucznika rezerwy marynarki wojennej – korpus morski ze starszeństwem od 1 I 1933 r., poz. 3/11.

W 1930 r. objął stanowisko kierownika Wydziału Linii Regularnych „Żeglugi Polskiej” w Gdyni.

27 XII 1930 r. poślubił przedborzankę Lucynę Assendi. Jej matka Jadwiga Assendi (1877-1945) była córką piwowara (zob.) Antoniego Sobkiewicza i spoczywa na przedborskim cmentarzu, a ojciec Teofil Assendi był pracownikiem umysłowym.

W księdze adresowej Gdyni z 1938 r. zapisano, że  Zygmunt (imię używane)  Cedro  zamieszkiwał przy ul. Mściwoja 9.

W 1938 r. założył wspólnie z Wacławem Fedorowiczem firmę maklerską „M. Z. Cedro i Ska”. Zarejestrowano ją 30 XII 1938 r. pod adresem Gdynia, ul. S. Żeromskiego 47 (później: pl. Kaszubski 11). Przedmiotem działalności było maklerstwo okrętowe, frachtowanie, maklerstwo ubezpieczeniowe, agentury okrętowe, sprzedaż bunkru, spedycja oraz czynności pokrewne. Spółka spełniała rolę agenta na Polskę kilku firm światowych, jak: „Hamburg-America Line”, „Woermann Line AG”, „Deusche Ost Afryka Line”, „La Costiera Soc. di Nav. S.A.”. Załatwiała także sprawy frachtowe firmy „Polski Eksport Żelaza” sp. z o.o. z Katowic. W 1939 r. dyrektor Cedro został powołany na ćwiczenia do Marynarki Wojennej, co było powodem nieterminowego złożenia bilansu firmy w sądzie rejestrowym. Spółka została wykreślona z rejestru dopiero przez niemieckie władze okupacyjne.

Gdy wybuchła wojna w 1939 r., jego żona spędzała jeszcze wakacje u rodziców w Przedborzu. Pożoga ominęła ich dom przy ul Browarnej, ale rodzina Assendich schroniła się wtedy w Wierzchlesie. Interesującą informację zapamiętał ówczesny burmistrz Przedborza, Konstanty Kozakiewicz:

W dniu 15 grudnia [1939 r.] przybył z Wrocławia Niemiec w cywilnym stroju nazwiskiem Buchmann. Przyjechał on delegowany przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych [Niemiec] po panią Cedro, którą pragnie zabrać do Berlina. Pani Cedro, córka naszego obywatela Assendiego, wyszła za mąż za obywatela szwedzkiego przyjechała na krótko do Polski, lecz zaskoczyła ją wojna. Mąż czyni teraz wszelkie starania, aby mogła wrócić do Szwecji.(…) Żegnając p. Cedro życzyliśmy jej bezpiecznej i szczęśliwej drogi.

W rzeczywistości Mieczysław Zygmunt Cedro we wrześniu 1939 r. został pracownikiem Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Sztokholmie i dzięki temu mógł podjąć starania drogą dyplomatyczną o wyjazd żony z okupowanej Polski. Koleje jego służby w Marynarce Wojennej związane są z kmdr. Tadeuszem Morgensternem-Podjazdem (1895-1973). Komandor poznał Cedrę podczas szkolenia w 1927 r. Gdy po kampanii polskiej 1939 r. objął funkcję attaché morskiego w Szwecji, uczynił go swoim pomocnikiem. Głównym jego zadaniem było wówczas organizowanie pomocy internowanym załogom polskich okrętów podwodnych. W 1940 r. został attaché morskim w Lizbonie, załatwiającym sprowadzanie rodzin oficerów z okupowanej Polski.

7 III 1940 r. został przyjęty do Marynarki Wojennej pozostając w dyspozycji szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej. 3 V 1940 r. awansował na porucznika marynarki i został przeniesiony do KS/adm. W okresie 1 XI 1941 – 31 X 1942 r. przebywał na rocznym urlopie bezpłatnym. W rzeczywistości pełnił służbę w Oddziale II Sztabu Naczelnego Wodza, zajmującym się sprawami wywiadu wojskowego, kontrwywiadu, dywersji pozafrontowej oraz kryptologii. Nie udało się ustalić, co należało do obowiązków por. Cedro.

9 III 1943 r. został mianowany pomocnikiem attaché morskiego (kmdr. Tadeusza Morgnesterna-Podjazda) w Waszyngtonie. Zajmował się tam m.in. rekrutacją marynarzy spośród Polaków, którzy znaleźli się w USA, jako niemieccy  jeńcy wojenni siłą wcielani do wojska z terenów polskiego Pomorza lub Śląska. 3 V 1945 r. awansował na kapitana marynarki rezerwy. W l. 1945/46 posiadał w Nowym Jorku firmę maklerską. W 1946 r. widniał na liście starszeństwa oficerów Marynarki Wojennej pod pozycją 11/13.

Wydał pracę zbiorową “Technika handlu morskiego” (1929). Publikował też artykuły w czasopismach fachowych.

Zmarł w USA.

USC Przedbórz, akt zgonu Jadwigi Assendi; Encyklopedia Gdyni, Gdynia 2006; Kadry morskie Rzeczypospolitej Polskiej, t. II, cz. 1, Gdynia 1996; Cz. Ciesielski, Szkolnictwo Marynarki Wojennej w latach II Rzeczypospolitej, Warszawa 1974, fot. grupowa absolwentów PSM na kursie podchorążych rezerwy w SPMW w 1928 r.; Kozakiewicz K., Księga adresowa Gdyni 1938 r.; R. Rybka, K. Stepan, Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935-1939, Kraków 2003; Wspomnienia burmistrza miasta Przedborza 1939-1942, brm., mnps pow.; materiały autora; http://historia.przedborz.net/page24.php

Wojciech Zawadzki