cockerillCOCKERILL John (1790-1840) przemysłowiec, przedsiębiorca, konstruktor, współwłaściciel fabryki sukna w Przedborzu

John Cockerill urodził się 3 VIII 1790 r. w Haslingden w Anglii. Pochodził z rodziny przedsiębiorców, producentów maszyn włókienniczych. Był synem Wilhelma Cockerilla, który przed wykonaniem wyroku sądowego uciekł z Anglii na kontynent europejski i wykorzystując fakt, iż  patenty angielskie nie były w Europie chronione prawem, zbudował jedno z największych w Europie przedsiębiorstw produkujących tekstylia, maszyny parowe, stal, działa i parowozy.

Młody John dołączył do swego ojca 1802 r. w Niderlandach i podjął pracę w jego zakładach w Liège. Już jako 17-latek został współwłaścicielem zakładów. Uniezależniając się, wraz z bratem założyli 1815 r. w Berlinie fabrykę wyrobów wełnianych o nazwie “Charles James et John Cockerill”.

Jednak w 1817 r. nie poprzestając na tym, zakupił dawny pałac biskupi w Seraing, niedaleko Liège (Belgia, wówczas w Holandii), w którym wybudował piece hutnicze opalane koksem. Zbudował tam podstawy swego ekonomiczno-handlowego imperium – cały kompleks przemysłowy z hutą, walcownią, odlewnią i warsztatami mechanicznymi. Zakłady te funkcjonują do dziś pod nazwą kombinatu “Cockerill-Sambre”. Udziałowcami jego przedsięwzięć byli wpływowi ludzie w sferach rządzących, jak np. król Holandii Wilhelm I. Ułatwiało mu to zaopatrywanie prawie całego europejskiego rynku w maszyny włókiennicze.

W podobny sposób Cockerill trafił też na rynek Królestwa Kongresowego, gdzie przy wsparciu i udziale kapitału rządowego założył wytwórnię sukna cienkiego “Poland” w Warszawie. Po przejęciu tej fabryki przez bankiera Fraenkiela w 1823 r. zaangażował się w budowę fabryki sukna w Przedborzu (zob.: Lor Jan Lambert de). Wszedł w spółkę z poznanym w Warszawie Janem Fryderykiem Albertem Wojciechem Lange.

Po wizycie w Przedborzu i ocenie warunków fizjograficznych terenu, zapadła decyzja o rozpoczęciu inwestycji i oficjalnym zawiązaniu spółki. Jednym z wkładów do spółki wniesionym przez przemysłowca były maszyny parowe produkowane w jego belgijskich zakładach. Budowa całego kompleksu fabrycznego z kanałem zasilającym maszynę parową w wodę, osiedla robotniczego oraz sprowadzenie fachowców z zagranicy przyczyniło się do wytyczenia planów rozwoju miasteczka i jego rozbudowy.

Jednak rządowi kontrolerzy w swoich  raportach opisywali liczne niejasności finansowe. Podnosili także niezgodne z kontraktem i prawem wykorzystywanie w manufakturze przedborskiej wysokich pożyczek rządowych. Zachodziło też podejrzenie o oszustwa celne, których rzekomo dopuszczał się Cockerill na sprowadzanych z Belgii do Przedborza maszynach.  Współwłaścicielem przedborskiej fabryki sukna John Cockerill był aż do śmierci.

W 1838 r. John Cockerill osiągnął szczyt swojej kariery. Zaczął inwestować w przemysł wydobywczy i kopalnie. Rozwinął też produkcję związaną z budzącą się do życia koleją żelazną. Był pierwszym konstruktorem parowozu na terenie Europy kontynentalnej. Swe interesy prowadził niemal na całym terenie Starego Kontynentu poczynając od Petersburga poprzez Warszawę, Berlin, Belgię, Francję kończąc na Londynie. Jako jeden z największych przemysłowców pierwszej połowy XIX w., wynegocjował  z Bankiem Polskim kontrakt opiewający na kwotę 53 000 000 złotych na budowę kolei warszawsko-wiedeńskiej oraz na dostarczenie do Polski jego lokomotyw.

Plany związane z realizacją tych przedsięwzięć przerwała mu choroba. John Cockerill zmarł na tyfus 19 VI 1840 r. w Polsce po powrocie z Petersburga. Został pochowany na placu  przed ratuszem miasta Seraing, gdzie wdzięczne mu za rozkwit i rozwój miasta władze i społeczeństwo wystawiły upamiętniający go pomnik.

Badaczka dziejów łódzkiego okręgu przemysłowego Gryzelda Missalowa tak napisała o tym wielkim przemysłowcu: (…)sprawa wyposażenia technicznego pierwszych zakładów włókienniczych w Królestwie Polskim wiąże się z prawie niezbadanymi dotąd związkami i kontraktami Królestwa Polskiego z przemysłowcem Johnem Cockerillem.

Gryzelda Missalowa, Studia nad powstaniem łódzkiego okręgu przemysłowego 1815-1870, T. 3 Burżuazja, Łódź 1975; „Revue historique polonaise”, Tom 93, Towarzystwo Miłośników Historii w Warszawie, 2002; Internet.

Paweł Zięba