cudziski kazimierzCUDZIŃSKI Kazimierz (1887-1921) doktor medycyny, naczelny lekarz 43. Pułku Strzelców Kresowych

Pochodził z rodziny od dawna osiadłej w Przedborzu, syn Franciszka Marcina i Walerii z Mieszalskich, wnuk Antoniego i Apolonii z Wydrychiewiczów. Jego brat, (zob.) ks. Aleksy Cudziński (1881-1966) był proboszczem w Rzejowicach.

Wiadomo o nim tylko tyle, że po studiach najprawdopodobniej w Paryżu, podczas I wojny światowej przebywał we Francji i tam w 1917 r. wstąpił do organizującej się Armii Polskiej.

Został naczelnym lekarzem 1. Pułku Strzelców Polskich. Przebył z nim od czerwca tr. cały szlak bojowy I wojny światowej na polach Szampanii, pod Remis i Saint-Hilare le Grande. Chrzest bojowy wojskowego chirurga przeszedł zwłaszcza w tej ostatniej, największej z polskich bitew I wojny światowej. Tam, pod huraganowym ogniem artylerii niemieckiej oraz w walce na granaty i bagnety, poległo 6 oficerów i 119 szeregowych, a bardzo wielu żołnierzy było rannych. Gdy w kwietniu 1919 r. Armia Polska gen. Józefa Hallera, tzw. „błękitna armia” (od koloru mundurów armii francuskiej) przybyła do Polski, dr Cudziński stał się częstszym gościem w rodzinnym domu w Przedborzu. Zawsze też służył swoją wiedzą rodakom w potrzebie.

Jego pobyty w Przedborzu przypadały w okresie wytężonej walki z szalejącą epidemią chorób zakaźnych. Mimo, że w walce z tyfusem poległo już kilkoro przedborskich medyków (zob.: Michał Rejment, Jan Porębiński, Wiesław Świerczyński, Zofia Żarnoch), on także nie szczędził wysiłku. W opinii przedborzan zyskał jednak szczególne uznanie jako uzdolniony chirurg.

Wojnę polsko-sowiecką lat 1919-1921 przesłużył w macierzystym pułku, który po unifikacji z Wojskiem Polskim przyjął nazwę 43. Pułku Strzelców Kresowych (13 Dywizja Piechoty). W tej wojnie, straty pułku ogółem wyniosły: 15 oficerów i 553 szeregowych poległych oraz 29 oficerów i 576 szeregowych rannych. Te cyfry dobrze oddają rolę dr. Cudzińskiego jako lekarza wojskowego na pierwszej linii.

Zarażony tyfusem zmarł 26 I 1921 r. Miał 34 lata. Został pochowany na przedborskim cmentarzu w rodzinnym grobowcu.

Informacje Barbary Wicik; Czyn zbrojny wychodźstwa polskiego w Ameryce, New York, Chicago 1957, s. 287; Zarys dziejów wojskowości polskiej w latach 1864-1939, Warszawa 1990; Wspomnienia Jadwigi Zielińskiej, w zbiorach autora; materiały autora; fotografia nagrobka Paweł Grabalski.

Wojciech Zawadzki