m. czajkowskaCZAJKOWSKA Maria (1911-1985) naczelnik Urzędu Pocztowo-Telekomunikacyjnego w Przedborzu

Urodziła się w Dąbrówce w rodzinie Łukasza i Marii Wroniszewskich. Miała 8-ro rodzeństwa. Ukończyła Gimnazjum w Piotrkowie Trybunalskim.

Prowadziła Agencję Pocztową w Skotnikach. Przed wybuchem wojny wyszła za mąż za Adama Czajkowskiego, sekretarza gminy w Skotnikach. Małżeństwo było bezdzietne.

Mąż, kapral rezerwy WP podczas okupacji niemieckiej, przystąpił do organizacji konspiracyjnej skupionej wokół oficerów 25. Pułku Piechoty z Piotrkowa Trybunalskiego. Na jej czele stał brat Marii, Stanisław Wroniszewski (r. 1915), podporucznik służby stałej. Organizacja została zdradzona i Niemcy przeprowadzili 30 III 1940 r. aresztowania jej członków na szeroką skalę. M.in. uwięzieni zostali Adam Czajkowski i Stanisław Wroniszewski.

Trzy dni później, 2 IV podczas przeszukiwania przez Niemców z udziałem Adama Czajkowskiego skrytek konspiracyjnych w Dąbrówce, podjął on próbę ucieczki, w której został zastrzelony.

Ppor. Stanisław Wroniszewski i ponad 30 innych członków tej organizacji zostało rozstrzelanych 29 VI 1940 r. w Piotrkowie Tryb.

Maria Czajkowska pod pseudonimem “Baśka” od lata 1943 r. przynależała do sekcji Wojskowej Służby Kobiet w placówce Armii Krajowej kryptonim „Helena” w Skotnikach. Jej starszy brat Henryk (r. 1902), urzędnik zginął w KL Dachau w 1944 r.

15 VI 1949 r., została przeniesiona ze Skotnik na naczelnika Urzędu Pocztowo-Telekomunikacyjnego w Przedborzu. W okresie 15 III – 15 VI 1950 r. odbyła przeszkolenie na kursie dla naczelników urzędów pocztowych, a rok później kurs dla naczelników urzędów obwodowych.

W okresie jej kierowania placówką przeprowadzono remonty budynków, wielokrotnie usprawniano obsługę ludności pod względem pocztowym i telefonicznym, np. zwiększano możliwości dostępowe centrali i ilość abonentów.

W 1954 r. podporządkowano urzędowi miejscowy Radiowęzeł. W jego zasięgu znajdowały się zradiofonizowane miejscowości: miasto Przedbórz, Wola Przedborska, Pohulanka, Dęba, Majstry, Bąkowa Góra, Ochotnik, Kalinki, Korytno, Strzelce Małe, Masłowice, Jaskółki, Chełmo, Kraszewice, Koconia, Sokola Góra, Kawęczyn, Trzebce, Pratkowice, Dobrenice, Świerzbowiec i Chałupki –  łącznie przeszło 1000 radioabonentów i 80 km linii słupowej.

29 III 1955 r. zainstalowano pierwsze urządzenie dalekopisowe z Kielcami, a 1 I 1959 r. zarejestrowano w przedborskim urzędzie pierwszy odbiornik telewizyjny – własność Spółdzielni Pracy „Wrzeciono”.

W l. 50-tych zmagano się nie tylko z kłopotami organizacyjno-technicznymi, ale także z przeciwnościami przyrody. Np. 9 XI 1952 r. nawiedził okolice Przedborza straszny huragan i spadł obfity śnieg. Zniszczeniom uległy nie tylko dachy budynków pocztowych, ale wszelkie linie elektryczne i telefoniczne. Przerwa w łączności telefonicznej trwała ponad tydzień, zaś listonosze w teren wyruszyli posługując się koniem wierzchem lub sankami. Podobnie było zimą 1956 r.

W l. 60-tych poważnie zwiększyły się obroty pieniężne urzędu w okresie letnim w związku z funkcjonowaniem ośrodka campingowego i przystani kajakowej PTTK w Przedborzu.

W 1964 r. po elektryfikacji okolicznych wiosek, jak: Taras, Trupień, Grobla, Zuzowy, Nosalewice, Przyłanki, Ludwików, Wierzchlas, częściowo Miejskie Pola, Brzostek Policzko, Gaj Policzko wzrosła ilość zarejestrowanych odbiorników radiofonicznych lampowych z 6 do 67.

Rok później miała miejsce próba napadu rabunkowego na urząd – uporczywe szczekanie psa i wyjście na podwórko Marii Czajkowskiej naczelnika urzędu, spłoszyło opryszków.

W 1966 r. przedborski UPT święcił triumfy z okazji Dnia Łącznościowca – jako przodująca załoga w powiecie koneckim otrzymał Proporzec Przechodni we współzawodnictwie Brygad Pracy Socjalistycznej. Istotą współzawodnictwa była poprawa obsługi interesantów, ale wyróżnienia i nagrody dla pocztowców nie były bez znaczenia.

Maria Czajkowska odeszła na emeryturę 1 VII 1971 r. odznaczona (18 X) Złotym Krzyżem Zasługi. Odznaczona była także odznaką „400 lat Poczty Polskiej” (1958 r.)

Zmarła 15 XII 1985 r. Spoczęła w grobie rodzinnym obok męża i rodziców na cmentarzu w Dąbrówce.

Relacja Jerzego Cygana; Kronika Koła ZBoWiD w Przedborzu; Kacperski B., Wroniszewski J. Z., Końskie i powiat konecki 1939-1945,; Część III – Konspiracja konecka 1939 – 1943, Końskie 2005; Część V – Konspiracja konecka 1939-1945, Struktury terenowe: podobwody i placówki, Końskie 2007; Kronika Urzędu Pocztowego w Przedborzu (1945–1980), rkps; fotografia i materiały ze zbiorów autora; http://pl.auschwitz.org.pl/m/index.php?option=com_wrapper&Itemid=97

Wojciech Zawadzki