czekajewski stefanCZEKAJEWSKI Stefan Andrzej (1893-1940) Katyńczyk

Urodził się 12 XI 1893 r. w Przedborzu – Widomie, w rodzinie szewca Jana i Julianny z Adamskich. Był bratem m.in. (zob.) Franciszka.

Nie zachowały się żadne informacje co do jego wykształcenia, ale musiał ukończyć przynajmniej gimnazjum, bowiem w 1919 r. był urzędnikiem przedborskiego Magistratu. Prawdopodobnie miał już także za sobą służbę wojskową. Wg protokołu Rady Miejskiej z 28 IV 1919 r. Stefan Czekajewski przedłożył wtedy prośbę o podwyższenie pensji.

Z kolei na fotografii datowanej na 9 X 1921 r. w Częstochowie, widzimy go już w mundurze służby więziennej w stopniu aspiranta. W Polsce Odrodzonej brakowało Polaków-funkcjonariuszy służby więziennej i do nowo utworzonej służby przyjmowano cywili. Od urzędników wymagano odbytej służby wojskowej, cenzusu średniego wykształcenia, nieskazitelnej przeszłości, sprawności fizycznej i psychicznej do pracy w więzieniu. Początkowo z potrzeby wprowadzono krótkoterminowe kursy wieczorowe dla funkcjonariuszy. Później zastąpiono je 6-miesięcznymi stażami. Prawo do munduru przysługiwało dopiero po zdaniu egzaminu przed komisją Ministerstwa Sprawiedliwości.

Stefan Czekajewski w poszukiwaniu lepszej, bardziej płatnej pracy poszedł właśnie tą drogą. Wtedy też, w początkach lat 20-tych poślubił Marię, z którą miał synów: Edmunda, późniejszego lekarza weterynarii w Radomiu i Tadeusza (1925 Oszmiana – 1992 Poznań) lekarza dentystę, oficera WP.

W 1925 r. pełnił służbę na kresach wschodnich, w więzieniu powiatowym w Oszmianie, w województwie wileńskim. Następnie już jako podkomisarz był naczelnikiem więzienia powiatowego w Kowlu, w województwie wołyńskim.

Po wybuchu II wojny światowej i napaści Rosji Sowieckiej na Polskę, zdaniem bratanka Jana Czekajewskiego: Stefan został aresztowany przez sowietów w pierwszym dniu ich wkroczenia do Kowla. Jego błędem było to, że zamiast uciekać, został w Kowlu czując się zobowiązany przekazać klucze od więzienia nowym sowieckim władzom. W tym czasie wszystkich więźniów politycznych i pospolitych już wypuszczono, zatrzymując w więzieniu tylko morderców.

Brat Stefana, Franciszek Czekajewski zapisał w swoim pamiętniku:

30 XI 1939 r. – (…) Stefan w dalszym ciągu siedzi w więzieniu i nie ma nadziei, aby go w krótkim czasie wypuszczono. Stefanowa z synami w dalszym ciągu pozostaje w Kowlu. Aby żyć, wyzbywają się resztek zbędnych przedmiotów i garderoby, w miarę możności wspierając swego biednego więźnia beznadziejnie oczekującego jakiegoś sądu.

7 VIII 1940 r. – Dziś otrzymaliśmy kartkę od Stefanowej z Opatowa. Siedzi tam biedaczka od czterech miesięcy z synami u rodziców. Jak pisze straciła wszystko. Uciekli w przeddzień masowej deportacji inteligencji Kowla w głąb Rosji. Do jej wyjazdu Stefan w dalszym ciągu siedział w więzieniu i bardzo źle wyglądał, ale dziś może również znajduje się poza dawnymi granicami, to jest w Rosji. I co pomyśleć o takim Słowianinie, który miał rzekomo wyzwolić Polskę od obcej przemocy. Bogu ducha winnych naszych braci masowo aresztuje i wywozi na Sybir, rozdziela rodziny i inne stosuje względem nich okrucieństwa.

Nazwisko Stefana Czekajewskiego widnieje na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej. Jednym z dotychczas ustalonych miejsc zbrodni jest las Bykownia, obecnie w granicach miasta Kijowa. Tam na Polskim Cmentarzu Wojennym umieszczono symbolicznie tabliczkę z jego nazwiskiem.

Wg wykazu awansów Katyńczyków z 11 XI 2007 r., podkomisarz służby więziennej Stefan Czekajewski został mianowany pośmiertnie 11 XI 2007 r. komisarzem służby więziennej – poz. 8131.

Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim, Akta m. Przedborza, protokoły Rady Miejskiej; Franciszek Czekajewski, Pamiętnik z Lat Okupacji Hitlerowskiej, Warszawa 2006; informacje rodzinne i fotografię Stefana Czekajewskiego udostępnił dr inż. Jan Czekajewski; http://www.katedrapolowa.pl/ofiary.php; http://agb.waw.pl/cms/index.php/zakad-karny/personel/1268-historia-suby-wiziennej; http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmeta … d=&lp=6&QI

Wojciech Zawadzki