duski jzef-001DUŃSKI Józef (1830-1894) dymisjonowany żołnierz, senior przedborskiej gałęzi rodu

Urodził się 28 III 1830 r. w Przedborzu, w rodzinie rymarza Franciszka (1800 – 23 III 1846) i Apolonii z Dengowskich (1810 – 2 IV 1866). Rymarzem był również ojciec Franciszka, Ludwik Duński, a później został nim jeden z braci Józefa, Paweł (1827-1863).

Józef Duński jako dymisjonowany żołnierz po odbytych 15 latach służby w armii rosyjskiej powrócił do Przedborza. Służbę wojskową odbywał na terenie rdzennej Rosji i miał to szczęście, że nie zmuszano go do walki przeciwko polskim powstańcom w latach 1863/64.

Nie wiadomo jednak niczego pewnego o jego stanie zdrowia, np. czy nie zwolniono go z wojska wskutek nabytego inwalidztwa wojennego, co właśnie często bywało powodem dymisji. W każdym razie nie mogło to być nic szczególnego, skoro wkrótce poślubił atrakcyjną dziewczynę. Panną młodą zaślubioną w przedborskiej świątyni 3 IX 1866 r. została 17-letnia przedborzanka Paulina Apolonia Kucharska (1849-?), córka szewca Kazimierza Aleksandra (ok. 1817-11 IX 1866) i Antoniny (7 VI 1820-1861) z Foksowiczów i siostra przedborskiego organisty Wincentego (zob. Eugeniusz Bonifacy Kucharski). Zamieszkali w domu przy ul. Częstochowskiej.

Wg Heleny Zawadzkiej to Paulina Kucharska wniosła w posagu m.in. złotą obrączkę być może po swojej matce Antoninie z Foksowiczów, z wewnątrz wygrawerowanym tekstem „A i K d. 22 luty 1846 r.” Obrączka ta przetrwała w rodzinie do współczesności. Jest to nadzwyczaj rzadki przykład udokumentowanego trwania biżuterii rodzinnej. Paulina Apolonia Duńska przekazała ją pierworodnemu synowi Julianowi, który z kolei wręczył ją swojej żonie Mariannie z Zielińskich. Po niej odziedziczyła ją ich najmłodsza córka Helena, zamężna Zawadzka, która z kolei przekazała ją swej synowej Henryce z Roszkiewiczów Zawadzkiej.

W ich małżeństwie urodziło się dziesięcioro dzieci, za sprawą których rodzina Duńskich rozniosła się po kraju.

Spośród trzech córek, dwie zmarły (Wiktoria zm. 14 IX 1867 r. w Przedborzu i Weronika, która przeżyła tylko 2 lata: 1884-1886 Przedbórz), a trzecia – Marianna (5 IX 1870 Przedbórz – ?), jako 24-letnia panna poślubiła 30 I 1895 r., w Przedborzu 40-letniego wdowca Andrzeja Staroszczyka z Włoszczowy i tam się przeniosła. W tym związku urodziły się dzieci: Marta, Weronika, Stanisław i Franciszek.

Z siedmiu synów Józefa Duńskiego, czterech pozostało w Przedborzu, to:

  • szewc Julian Ludwik (4 VIII 1868 Przedbórz – 19 XII 1940 Przedbórz). Jego potomkowie, kontynuatorzy nazwiska zamieszkują aktualnie w Warszawie i Gliwicach.
  • Ignacy (27 VII 1880 – 8 III 1913 Przedbórz) żołnierz dymisjonowany z wojska rosyjskiego na skutek inwalidztwa, poślubił 18 X 1908 r. swoją opiekunkę przedborzankę Antoniną Widulińską. Miał syna pogrobowca Witolda (9 VII 1914-?). Antonina Duńska w wieku lat 50 poślubiła 25 I 1931 r. 85-letniego powstańca styczniowego, (zob.) Piotra Stradla.
  • Maksym (1882 Przedbórz- ?) o którym nie przetrwały żadne wieści;
  • oraz Aleksy (5 VII 1888 Przedbórz – 4 VII 1942 Przedbórz) rzeźnik – wędliniarz, rolnik osiadły wpierw w Dobromierzu i później w Przedborzu, żonaty z Genowefą z Boczkowskich (9 IV 1897 – 3 VII 1977), miał synów: Czesława (1914-2010) Tadeusza (1920 – 15 VII 1982) (zob. w PSB z żoną Anną Danutą) i Ryszarda (1923) oraz córkę Janinę (1922) zamężną Marchlewicz. Jego potomkowie kontynuują przedborską linię rodziny Duńskich.

Trzej pozostali synowie znaleźli swoje miejsca poza rodzinnym Przedborzem.

Józef Duński (26 X 1872 Przedbórz – ?) dalsze losy pozostają nieznane.

Franciszek Duński (15 I 1875 Przedbórz – 18 X 1951 Sochaczew) rzeźnik, żonaty z Emilią Lubasińską, wpierw radny m. Przedborza, później ok. 1920 r. w poszukiwaniu lepszego życia wyprowadził się do Warszawy. Miał m.in. syna Henryka, który zginął w KL Auschwitz w 1943 r. (zob. w PSB). Jego nazwisko kontynuują potomkowie zamieszkali głównie w Sochaczewie i Warszawie.

Stanisław Edmund Duński (14 X 1877 – 1 X 1942 Gomunice) rzeźnik, kupiec, żonaty z Karoliną Lubasińską osiedlił się w Gomunicach k. Radomska. Jego syn (zob.) Marian Józef był jednym z najwybitniejszych polskich filatelistów, m.in. znawcą przedborskich znaczków pocztowych. Ta linia Duńskich wygasła bezpotomnie.

Józef Duński zmarł 14 XII 1894 r. w Przedborzu i spoczął na miejscowym cmentarzu parafialnym. Jego grób uległ zniszczeniu w 1944 r. w toku prac fortyfikacyjnych prowadzonych przez Niemców na terenie cmentarza.

Informacje Heleny Zawadzkiej, Jadwigi Zielińskiej, Ryszarda i Stanisława Duńskich; materiały autora; http://www.rodzinastrychalskich.pl/

Wojciech Zawadzki