exnerEKSNER Jakub dzierżawca Dóbr Narodowych Przedbórz

Syn (zob.) Jana i Katrzyny z Twardowskich. Mieszkał w majątku Wola Przedborska co najmniej od 1813 r. Tam ze związku z Salomeą Dziwan (Dziewan? Dziewoń?) urodziły się ich dzieci: Józef Melchior (1813), Eleonora Katarzyna (1815) i Kordula Salomea (1816). Wiadomo też, iż w Woli Przedborskiej w 1813 r. zmarł jego ojciec. Przynajmniej od 1820 r. posesorem Nosalewic był jego brat (zob.) Tomasz Eksner.

W zachowanym dokumencie z tego okresu, podpisanym przez Jakuba Eksnera, czytamy:

Działo się w Państwie Przedbórz w wsi Policzku w domu pod numerem pierwszym (?) dnia piętnastego października tysiąc osiemset trzynastego roku. Przed nami Jakóbem Exnerem Zastępcą Wójta Gminy Przedbórz, Dzierżawcą Dóbr Narodowych Przedborza w domu jako w akcie wyżej wyrażonym …

Pojęcie ”Państwo Przedbórz”, to ówcześnie używana potoczna nazwa obszaru dawnych dóbr królewskich, obecnie państwowych, obejmujący 8 wsi i 5 folwarków. Eksner eksploatował je rolniczo na sposób tradycyjny. Z czasem przeważyła tu, używana także zamiennie już długo, nazwa ekonomii. Dopiero kolejny dzierżawca (zob.) Wojciech Lange zbadał zasoby naturalne tego obszaru i zaczął je wykorzystywać na sposób przemysłowy, choć rolnictwo pozostawił bez większych ingerencji.

Najpewniej umowa dzierżawna Eksnera dobiegła końca w 1818 r., skoro wtedy nowym dzierżawcą Ekonomii został brat (zob.) Wojciecha Langego, Ferdynand Andreas. Jednak Eksner nie zamierzał łatwo rezygnować z intratnej dzierżawy. Jeszcze w 1821 r. skarżył się w tej sprawie przed Radą Stanu Królestwa Polskiego, o czym donosiła “Gazeta Warszawska”. Ostatecznie oddał dzierżawę całej ekonomii na rzecz jednej, ale zasobnej wsi, ciągle jeszcze posiadał intratne prawo propinacji, czyli wyłączności na produkcję i sprzedaż alkoholu na terenie ekonomii. Dopiero starania Wojciecha Langego sprawiły, że i z tego musiał zrezygnować.

Po opuszczeniu Woli Przedborskiej, dzierżawy braci Tomasza i Jakuba Eksnerów skupiły się na Radoszycach i okolicy. Zaś Jakub dzierżawił jeszcze należącą do Ekonomii wieś Zuzowy najpewniej do 1827 r. Tam w 1819 r. przyszła na świat kolejna jego córka, Wiktoria Franciszka.

Akt znania Izydora Włodarczyka ze zbiorów Krzysztofa Woźniaka; J. Śmiałowski, Wojciech Lange (1783-1930), Dzieje jednego awansu, Łódź 2000; Kazimierz Stanisław Staciwa, Dzieje Radoszyc, t. 1-2, 2011; “Gazeta Warszawska” nr 187 z 23 listopada 1821 r. – informację nadesłał Paweł Zięba; http://rodzinastrychalskich.pl/index.php?option=com_content&;view=frontpage&Itemid=7

Wojciech Zawadzki