zygmunt foksowiczFOKSOWICZ Zygmunt (1906-?) członek KPP, kapitan WP

Pochodził ze starej przedborskiej rodziny znanej tu przynajmniej od XVII w. Urodził się 2 V 1906 r. w Przedborzu w rodzinie Eligiusza (1860-1915) i Emilii z Sujków (1864-?). Miał 5 rodzeństwa: siostrę Kazimierę (r. 1894) zamieszkałą przy mężu w Mińsku Mazowieckim oraz braci: Wacława (r. 1897) szewca zamieszkałego w Przedborzu przy ul. Warszawskiej, Leona (r. 1900) również przedborskiego szewca, zamieszkałego przy ul. Leśnej 18, Aleksego (r. 1903) cholewkarza, członka Komunistycznej Partii Polski w Mińsku Mazowieckim, a po wojnie w Białej Podlaskiej oraz (zob.) Mariana (1909-1973) czeladnika szewskiego, uczestnika wojny domowej w Hiszpanii, oficera UB i późniejszego kuriera dyplomatycznego.

W życiorysie z 1945 r. informował, że w 1914 r. (w związku z wybuchem wojny światowej) wraz z całą rodziną wyjechał do Rosji i mieszkał w Kijowie. Ojciec zmarł w czasie podróży. Do kraju, do Przedborza powrócili w 1918 r. W ciężkich warunkach materialnych uczęszczał do 7-klasowej Szkoły Powszechnej i ukończył 6 klas. We wspomnianym życiorysie podał, że ukończył 6 klas Gimnazjum Humanistycznego, ale takiego w Przedborzu nie było.

Z powodu trudnych warunków materialnych już w 1924 wyjechał do siostry Kazimiery do Mińska Mazowieckiego. Podjął praktykę w warsztacie szewskim szwagra Grużewskiego. W tym czasie zapoznawał się też z literaturą marksistowską.

W 1929 r. powołano go do odbycia służby wojskowej. Po roku służby został przeniesiony do 1. Batalionu Administracyjnego w Warszawie, który zabezpieczał funkcjonowanie Dowództwa Okręgu Korpusu I. W życiorysie podał, iż tam:

(…) zapoznał kpt. Demkowskiego, który uczył go leninizmu.

Kapral Foksowicz jako kancelista pracował w DOK I, a tam rzeczywiście służył kpt./mjr Szt. Gen. Piotr Demkowski. W grudniu 1930 r. Foksowicz odszedł do rezerwy, tymczasem mjr Demkowski:

Wiosną 1931 nawiązał kontakt – czytamy w Wikipedii – z mjr. Wasylem Bogowoj (…), pomocnikiem attaché wojskowego przy Poselstwie ZSRR w Polsce. W trakcie tego spotkania miał się zadeklarować jako komunista i wyrazić zgodę na współpracę z sowieckim wywiadem.

Demkowski został skazany wyrokiem sądu wojskowego na karę śmierci, degradację i pozbawienie praw publicznych. W sierpniu 1931 r. wyrok został wykonany.

Foksowicz podaje, że w 1934 r. wstąpił do związku zawodowego oraz do Komunistycznej Partii Polski. W Komitecie Dzielnicowym KPP używał pseudonimu „Franek”.

W czasie mej pracy politycznej –wspominał – byłem prześladowany i aresztowany, (pozostawałem) przez dwa lata pod dozorem policyjnym w związku z procesem Aleksandra Zawadzkiego [gen. dyw. WP, przewodniczący Rady Państwa 1952-1964- przyp. WZ], który odbył się w 1937 r. [faktycznie odbył się w 1938 r. z udziałem 55 innych osób – przyp. WZ]. Ja zostałem uniewinniony z braku dowodów.

W kampanii wojennej 1939 r. został zmobilizowany do wojska. Brał udział w grupie transportowej administracji wojskowej. Walczył pod Pułtuskiem 10 IX 1939 r. Prawdopodobnie 9 X 1939 r. dostał się do niewoli niemieckiej. Po zwolnieniu, został skierowany na roboty przymusowe w rolnictwie na terenie Niemiec.

Do kraju powrócił 10 VI 1945 r. Od razu wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej. W okresie lipiec-listopad 1945 r. był słuchaczem Centralnej Szkoły Partyjnej w Łodzi. W kolejnym okresie listopad-grudzień 1945 r. w Legnicy, jako elew odbył oficerskie przeszkolenie w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Po ukończeniu kursu został mianowany podporucznikiem WP.

Od 6 I 1946 do X 1947 r. pełnił służbę w Wojskach Bezpieczeństwa Wewnętrznego w Białymstoku i Katowicach na stanowisku instruktora wychowania kadr. W Białymstoku wyznaczono go ławnikiem Wojskowego Sądu Rejonowego. Uczestniczył w składzie sędziowskim w rozprawach Franciszka Wawrzyniaka, członka WiN, Stanisława Adamskiego, Cypriana Bartnikiewicza i Edwarda Chaniewskiego członków NZW, którzy zostali skazani na kary śmierci.

Do maja 1951 r. był kierownikiem sekcji personalnej w Oddziale Personalnym Dowództwa KBW w Warszawie. Awansował tam na porucznika i kapitana. W okresie V-VIII 1951 r. był kierownikiem sekcji w Biurze Wojskowym Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Następnie VIII 1951- IV 1952 był pomocnikiem szefa sztabu 14. Samodzielnego Batalionu KBW w Olsztynie, a od IV-XII 1952 r. kierownikiem sekcji organizacyjnej w 6. Pułku KBW w Katowicach. Częste zmiany przydziału służbowego dowodzą, że służba wojskowa nawet w pionie personalno-kadrowym nie była jego przeznaczeniem. Z końcem 1952 r. zakończył zawodową służbę wojskową i odszedł do rezerwy. Wg zapisu w ewidencji wojskowej mierzył wtedy 164 cm wzrostu i ważył 52 kg.

Od stycznia 1953 r. pracował jako naczelnik wydziału w Centralnym Instytucie Dokumentacji Naukowo-Technicznej. Przez pewien jeszcze okres utrzymywał kontakt z Komitetem ds. Bezpieczeństwa Publicznego udostępniając własne mieszkanie na lokal konspiracyjny.

1 I 1967 r. został zwolniony z powszechnego obowiązku wojskowego z powodu wieku. Był odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi.

Żonaty z Genowefą Zuniewską, miał syna Krzysztofa (1948) i córkę Wandę (1949).

Archiwum IPN, akta osobowe kpt. Zygmunta Foksowicza, sygn. IPN BU 2174/2177 także fot.; sygn. IPN BU 001176/925/ mikrofilm 55230/I-55246/I; akta osobowe Mariana Foksowicza, sygn. IPN Gd 212/514/DVD; materiały autora; http://pl.wikipedia.org/wiki/PiotrDemkowski; http://www.ipn.gov.pl/ftp/pdf/represjonowani/Adamski_Stanislaw_s_Jozefa.pdf; http://www.ipn.gov.pl/ftp/pdf/represjonowani/Bartnikiewicz_Cyprian.pdf; http://www.ipn.gov.pl/ftp/pdf/represjonowani/Chaniewski_Edward.pdf; http://www.ipn.gov.pl/ftp/pdf/represjonowani/Wawrzyniak_Franciszek.pdf

                                                                                                                                                                                                                                         Wojciech Zawadzki