p_franczakFRANCZAK Piotr (1875-1929) pocztylion, listonosz rosyjskiej poczty w Przedborzu, kierownik austriackiej poczty polowej II klasy używający czasem w korespondencji tytułu Postdirektor

Urodził się 24 VI 1875 r. w Przedborzu. Ukończył 4 klasy niższe szkoły i po pewnym czasie wstąpił do służby pocztowej rosyjskiej, jako kandydat na niższego urzędnika. Po złożeniu egzaminu zawodowego został w 1900 r. pocztylionem. Po śmierci naczelnika poczty Rosjanina Piotra Kołodiuka, Franczak objął po nim urząd i majątek. Dzięki wyjątkowemu zbiegowi okoliczności, stał się reprezentantem poważnego majątku. Franczak miał spryt ponad swą inteligencję – napisał o nim Władysław Kowarzyk, ówczesny prezes Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Lublinie. W życiu towarzyskim miasteczka brał żywy udział. Po śmierci Kołodiuka miał lepszą pozycję towarzyską i społeczną; czynił usilne starania w kierunku utrwalenia swego stanowiska. I to mu się udało. Wnet znalazł się w gronie Rady Miejskiej i w niej wysunął kilka ważnych pomysłów. Był aktywny i pracowity. To też gdy wysunięto wniosek o wznowienie służby pocztowej w Przedborzu, jego kandydatura na kierownika tej placówki przeszła bez żadnego sprzeciwu zarówno w Radzie Miejskiej w Przedborzu, w Komendzie Powiatowej (wojenny, austriacki odpowiednik starostwa) w Końskich oraz w Etapowej Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Lublinie. W ten sposób Franczak stanął w listopadzie 1916 r. na czele Cesarsko-Królewskiego Etapowego Urzędu Pocztowego w Przedborzu.

Za sprawą jego dobrych kontaktów ze (zob.:) Szlojme (Szlema) Abramsohnem, synem miejscowego żydowskiego kupca, ogólnie znanym w warszawskich kołach filatelistycznych, zrodził się pomysł na edycję znaczków poczty miejskiej Przedborza.

Pierwsza ich seria ukazała się 18 XII 1917 r. i od razu stała się rarytasem filatelistycznym, szczególnie poszukiwanym przez Niemców. Przedborskie znaczki stały się przedmiotem uwagi prasy światowej i specjalistycznej literatury. Warto jednak podkreślić, że znaczki tej serii przedstawiały polskiego orła w koronie. Był to więc ważny moment w dziejach polskiej filatelistyki. Drugą serię wprowadzono do obiegu 26 II 1918 r. Rozgłos tych znaczków dotarł m.in. do wiadomości Cesarsko-królewskiej Generalnej Dyrekcji Poczt Polowych, która w celu zbadania spawy na miejscu wysłała zastępcę dyrektora Etapowej Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Lublinie, dr. Jana Urbańskiego. Wytknął on Franczakowi uchybienia polegające na stemplowaniu odciskami kasownika urzędu pocztowego znaczków doręczeniowych, jako wydawnictw niepaństwowych oraz jego osobiste zaangażowanie się w edycję znaczków.

Dla zalegalizowania tych edycji, Magistrat m. Przedborza zwrócił się zapewne za sprawą Franczaka do Komendy Powiatowej w Końskich o zatwierdzenie uchwały Rady Miejskiej w Przedborzu w sprawie druku i sprzedaży miejskich znaczków doręczeniowych dla zasilenia kasy miasta. Wyrażono zgodę i już 15 III 1918 r. ukazała się nowa seria znaczków. Zamiast poprzedniego napisu „MIASTO PRZEDBÓRZ” pojawił się nowy, o treści „RADA MIEJSKA MIASTA PRZEDBORZA”. Burmistrzem był wówczas Roman Kosmulski. Kolejne serie ukazały się 27 III i 27 VI tr. Ogółem wyemitowano przypuszczalnie 150.000 egz. tych znaczków.

Z końcem września 1919 r. prezes Władysław Kowarzyk otrzymał polecenie z Ministerstwa Poczt i Telegrafów następującej treści: Poleca się wyrazić uznanie kierownikowi Urzędu Pocztowego w Przedborzu za energiczne, celowe i obywatelskie przeprowadzenie sprawy przejścia realności po zmarłym Rosjaninie Kołodiuku w Przedborzu na własność Skarbu Państwa. Polecenie zostało wykonane i ogłoszone w dzienniku urzędowym dla przykładu i zachęty. Byłem rozczulony tym faktem – oceniał W. Kowarzyk. Wg Mariana Duńskiego: Sprawiedliwość jednak wzięła górę. Franczak awansu nie dostał a za udowodnione przestępstwa z chęci zysku został wydalony ze służby państwowej.

Wg Jadwigi Zielińskiej, w 1920 r. był kierownikiem poczty w Przedborzu. Później zwykłym pracownikiem tej poczty. Zmarł w 1929 r. Miał żonę Eugenię. Mieszkali przy ul. Pocztowej.

Archiwum Państwowe w Piotrkowie Tryb., zespół 687 – Akta m. Przedborza; W. Kowarzyk, Poczty wojskowe (z ilustracjami), Kołomyja 1934, reprint Kraków 1988, s. 32-39, tu pomyłkowo podany rok urodzenia: 1845; M. Duński, Przedbórz, poczta miejska w latach 1917-1918, Bytom 1961 mnps. pow.; Wspomnienia Jadwigi Zielińskiej, mnps; Fotografię P. Franczaka udostępnił Jan Słoniewski.

                                                                                                                                                                                                                                                Wojciech Zawadzki