GRABOWSKI Adam (1875-1941) artysta malarz

Warszawianin. Uczył się początkowo w Szkole Rysunkowej w Warszawie. W l. 1896-1897 uczęszczał do pracowni J. Unierzyskiego w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. W czasie studiów był wyróżniany nagrodami. Naukę kontynuował w Monachium, Rzymie i Paryżu. Działał w Warszawie, był członkiem Komitetu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych oraz jego prezesem w l. 1932-1933. Należał do Stowarzyszenia Akwarelistów. Ulubioną techniką była dla niego akwarela. Malował kwiaty, pejzaże. Zajmował się również grafiką – ekslibrisem i litografią. Był twórcą albumu litografii „Portrety wybitnych Polaków – działacze na polu oświaty” (1921).

Wystawiał w Warszawie w l. 1901-1939, we Lwowie w 1926 r. i w Gdańsku w 1930 r. W Paryżu wystawiał w l. 1912, 1913, 1926 i 1929.

Nie wiadomo kiedy odwiedził Przedbórz, ale w 1927 r. na Salonie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych wystawił 3 prace wykonane techniką akwareli (nr katalogu):

poz. 105 – „Astry”

poz. 106 – „Olsztyn” [zamek na Jurze Częstochowsko-Krakowskiej? – WZ] oraz

poz. 107 – „Wnętrze synagogi w Przedborzu”.

Jako, że nie udało się potwierdzić koligacji malarza z przedborskimi rodzinami Grabowskich, wydaje się trafne przypuszczenie, iż ok. 1927 r. odbył podróż krajoznawczą, podczas której odwiedził m. Przedbórz.  Przedborska synagoga zbudowana z drewna modrzewia w 1760 r., cieszyła się zasłużoną sławą pięknego zabytku. Zapewne bogactwo i uroda przedborskiej świątyni żydowskiej miały na tyle wysoki wpływ na końcowy efekt dzieła, iż autor zechciał się nim publicznie pochwalić i poddać ocenie sądu konkursowego. Dzieło na owym Salonie nie zostało nagrodzone, ale najpewniej zostało sprzedane. Jego dalsze losy pozostają jednak nieznane. Również brak informacji o ewentualnej reprodukcji tego dzieła.

Jest to jedyna jak dotąd dostępna informacja o dziele plastycznym znanego artysty, obrazującym urodę przedborskiej synagogi. Spłonęła 3 IX 1939 r. podpalona przez Niemców w toku walk o miasto.

M. i K. Piechotkowie, Bóźnice drewniane, Warszawa 1957; W. Zawadzki, Przedborski wrzesień, Obrona i zniszczenie miasta przez Niemców w 1939 r., Bydgoszcz 2004, tegoż: Eroica, Zagłada Żydów przedborskich w latach 1939-1942, Bydgoszcz 2008; korespondencja z Galerią „Zachęta”; http://www.altius.com.pl/index.php?aukcje_id=6&obiekty_id=3085; http://polskidomaukcyjny.com.pl/pda_katalog/

Wojciech Zawadzki