helfand 1HELFAND Szmul artysta fotograf (ok. 1884 -?)

Był Żydem. Urodził się ok. 1884 r. Helfand w języku jidysz znaczy „słoń”. W dziejach Przedborza zapisał się, jako artysta fotograf. Pracował tutaj przynajmniej przez  kilkanaście pierwszych lat XX w.

Wg Zdzisława Lipińskiego miał atelier na ul. Leśnej „na górce, w podwórzu – mała szopka”. Bywał u niego „cały Przedbórz”. Fotografował ludzi w atelier, wykorzystując również światło dzienne. Swoje prace stemplował na odwrocie czerwonym tuszem. Dotychczas ustalono trzy różne stemple tej firmy fotograficznej.

helfand 2Z analizy dostępnych fotografii Helfanda wynika, że jego atelier było wyposażone w dwa różne epizody scenograficzne. Z lewej strony pomieszczenia tło stanowił aranżowany fragment salonu z oryginalnym oknem ze smugą wpadającego słońca, ozdobiony karniszem i zasłoną. Ściany pokrywała niska boazeria, a na jednej z nich wisiał obraz. Na podłodze leżał dywan, a niekiedy wzorzysta tkanina albo romantycznie rozrzucone liście. Portretowani stojąc wspierali się o poręcz krzesła, a na ślubnej fotografii siedzieli przytuleni obok siebie.

Z prawej strony tło fotografii stanowiła malarska perspektywa wodno-leśna. Przed nią artysta ustawiał fotel z brzozowych żerdzi. Na podłodze rozrzucone liście i kamień na którym portretowani niekiedy stawiali nogę, sugerowały naturalność sytuacji.

Fotografował także w warunkach domowych u klientów. Np. na fotografii zmarłego dziecka posłużył się światłem naturalnym z okna ale wobec niedoświetlonych fragmentów trumny i jej dekoracji dorysował te fragmenty ręcznie.

Helfand fotografował także krajobrazy miejskie. Często jednak stosował daleką perspektywę co spowodowało, że te jego prace mają znikomą wartość dokumentalną. Znanych jest także kilka pocztówek z reprodukcjami jego prac. Był więc także ich wydawcą. Nieznana drukarnia użyła lichego półkartonu, a to wywarło niekorzystny wpływ na jakość druku tych pocztówek. To z kolei zapewne wpłynęło na ich niską wartość handlową.

helfand 3Najważniejszym jednak jego dokonaniem są te widoki miasta, które zostały przetworzone na litografie i utrwalone w 1918 r. na znaczkach pocztowych, znanych jako „Poczta Miejska Przedbórz”. Są to: południowo-wschodnia pierzeja Rynku z widokiem na kościół, ratusz i fragment zabudowy ul. Mostowej oraz most na Pilicy z budynkiem apteki Lipińskiego – widok od przedmieścia Widoma. Z wypowiedzi Michała Abramsohna (zob. Abramsohn Szlojme) na posiedzeniu Rady Miejskiej w dniu 16 I 1918 r. wiadomo, iż projektowany był także znaczek z widokiem “starej fabryki”, czyli manufaktury sukna (zob. Lange Wojciech). Nie został on jednak wydany. Wydawcą ich był inny przedborzanin i filatelista, Szlojme Abramsohn.

Poza tym z ustaleń Joanny Rutowicz wiadomo, że Helfand w 1917 r. był radnym miasta Przedborza, a zatem musiał być osobą znaną i uznaną. Działał w sekcji aprowizacyjnej.        W okresie głodu i nędzy spowodowanych wojną, najpewniej było to dowodem jego sprawności organizacyjnej i  uczciwości. W tej roli zgłosił m.in. wniosek w sprawie zapobiegania spekulanctwu, aby sprzedawcy naklejali ogłoszenia o cenach towarów, np. ½ l nafty kosztuje 42 gr. W 1919 r. wszedł w skład komitetu obchodów setnej rocznicy śmierci pułkownika Jana Kilińskiego, bohaterskiego przywódcy ludu Warszawy w powstaniu kościuszkowskim w 1794 r.

Ustąpił ze składu Rady Miejskiej 29 IV 1920 r. z powodu wyjazdu do Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Jego dalsze losy pozostają nieznane.

Z.W. Lipiński, O powstaniu poczty miejskiej Przedbórz słów kilkoro [18 VII 1973 r.] mnps; tenże: Glosa do historii znaczków „Poczty Miejskiej Przedbórz” [30 I 1975 r.], kopie w zbiorach autora; J. Rutowicz, Rozwój gospodarczy Przedborza w XIX i XX w., [w:] „Zeszyty Radomszczańskie” t. III, Radomsko 2009; P. Grabalski, Władze samorządowe miasta Przedborza w latach 1916-2015, Przedbórz 2015; materiały Wojciecha Zawadzkiego, informację o roku urodzenia podał Paweł Grabalski; fotografie udostępnili: Halina Zielińska i Barbara Wicik-Górawska oraz autor.

Wojciech Zawadzki