IZRAELOWICZ Jakub z Przytyka (1721 – po 1791) geolog-samouk

Pochodził z Baranowa nad Wieprzem. Jednak w historii zapisał się, jako mieszkaniec gminy żydowskiej w Przytyku pod Radomiem.

Zajmował się poszukiwaniem rud miedzi w Górnie i Miedzianej Górze. Za to otrzymał wynagrodzenie od króla Stanisława Augusta, a biskup Krzysztof Szembek, prezes Komisji Kruszcowej, wydał 16 kwietnia 1782 r. “zaświadczenie talentów wspomnianego Żyda”. Jakub Izraelowicz miał także wyśmienite referencje członków Komisji Kruszcowej: Augusta Moszyńskiego i podkanclerzego koronnego Hiacynta (Jacka) Małachowskiego. Izraelowicz otrzymywał potem stałą pensję za usługi wykonywane z poruczenia Komisji Kruszcowej.

Poszukiwał także złóż soli w Bejscach, w Busku i w Rączkach koło Przedborza. Pozostałości zgłębionego wówczas szybu znajdują się do dziś na Bukowej Górze w Przedborskim Parku Krajobrazowym.

O samym Jakuba Izraelowiczu wiadomo stosunkowo niewiele. Miał go na myśli kasztelan Jacek Jezierski, twierdząc w mowie sejmowej w 1791 r., iż: wodę słoną w Wilczkowicach jako i w Busku, tudzież kopalnią w Rączkach wynalazł Żyd ubogi, ale przemyślny.

Odkrycie wód słonych w Busku mimo, że na mapie zamieszczonej w drugim tomie pracy J. F. Carosiego (1784) widnieje jako „szyb żydowski” (Judenschacht), przypisuje się jednak raczej kapelanowi buskich norbertanek ks. Franciszkowi Ossowskiemu.

Szyb głębiony w Rączkach, w dobrach Jana Kantego Karwosieckiego, w świetle współczesnej wiedzy geologicznej skazany był od początku na niepowodzenie. Mówi się też o złej jakości soli z tego złoża.

Wg biogramu opracowanego przez Jerzego Gągola: http://geoportal.pgi.gov.pl/portal/page/portal/pgi-os/wiedza/geolodzy

Wojciech Zawadzki