jakubowski jzef-001JAKUBOWSKI Józef (1806 – 1871) podporucznik, adiutant Naczelnego Wodza w powstaniu 1831 r., kawaler Złotego Krzyża Orderu Virtuti Militari, cywilny naczelnik powiatu koneckiego w powstaniu 1863 r.

Urodził się 7 XII 1806 r. w Końskich w rodzinie szlacheckiej herbu własnego. Rodzicami Józefa byli Franciszek Jakubowski i Franciszka z Zaborowskich.

Na chrzcie otrzymał trzy imiona w takiej kolejności Napoleon, Józef, Cyprian. Rodzicami chrzestnymi zostali Florian Zakrzewski sędzia z Sędziszowa i Wiktoria Micińska z Lipy.

Jego ojciec Franciszek pochodził ze szlachty nobilitowanej dopiero w 1764 r. Wszystko wskazuje na to, że Jakubowscy byli pochodzenia żydowskiego i otrzymali szlachectwo praeciso scartabellatu tzn., że zaszczycony takim szlachectwem był od razu równy rodowej starej szlachcie i mógł sprawować wszelkie urzędy w Rzeczpospolitej. Pod koniec lat dwudziestych XIX w. rodzice Józefa byli posesorami dóbr Czermno, a w r. 1834 zakupili zarówno dobra Czermno, jak i Fałków.

Nic nie wiadomo o nim sprzed powstania listopadowego. W 1831 r. Józef Jakubowski służył w IV Pułku Ułanów jako podporucznik i w czasie powstania był adiutantem Naczelnego Wodza gen. Jana Skrzyneckiego. Za swoją służbę został odznaczony 2 VI 1831 r. Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari. Niejasny jest u Jakubowskiego okres jego życia tuż po upadku powstania. Prawdopodobnie krótko przebywał na emigracji we Francji, bo 25 II 1833 r. otrzymał pozwolenie na powrót do kraju na własną prośbę i objęty został amnestią.

Józef Jakubowski został obdarzony przez ojca dobrami Fałków, a jego młodszy brat Stanisław Jakubowski dobrami Czermno i Skórnice. Józef od razu zabrał się do pracy systematycznie rozbudowując istniejące zakłady górniczo-hutnicze.

W jego posiadaniu były kopalnie rudy, wielki piec i walcownia żelaza w Fałkowie, wielki piec i fryszerka w Pląskowicach (dzierżawa), fryszerka w Rudce, 2 fryszerki w Starzechowicach i 2 fryszerki, wielki piec i pudlingarnia w Kołońcu. Do fabryki łyżek i noży Karola Burrchardta, która znajdowała się w Fałkowie dostarczał surowiec ze swoich zakładów żelaznych. Aby zapoznać się z najnowocześniejszymi osiągnięciami technicznymi Jakubowski jeździł do Anglii. W efekcie tych wyjazdów, jako jeden z pierwszych w kraju sprowadził z Anglii i zastosował w rolnictwie nawozy sztuczne.

Fabryka odlewów żelaznych i narzędzi rolniczych w Fałkowie której Jakubowski był właścicielem miała bardzo dobrą renomę. Tak pisano w „Kurierze Warszawskim” w 1857 r. o wyrobach z tej fabryki:

Aparat amerykański parowy przenośny, do gotowania jarzyn i ogrzewania znacznej ilości wody; pożyteczny, oszczędzający materiał opałowy, mogący z pożytkiem być użyty w gospodarstwach ziemskich, gdzie jest wiele czeladzi w fabrykach, w szpitalach i więzieniach. Pługi z przodkami, płużyce, piasty żelazne lane i osie toczone z kutego żelaza do wozów i bryczek: piasty takie od lat kilkunastu w okolicach fabrycznych używane, okazały się bardzo użytecznymi do kół, w których szprychy powinny być suche i dzwona dębowe; wozy o takich kołach, są lekkie i trwałe; żelazo walcowane, blacha żelazna.

Zaś w z 1864 r., „Gazeta Warszawska” tak pisała o gorzelni parowej w Fałkowie:

Wszystkie części tej gorzelni wyrobione zostały na warsztatach, które dziedzic Fałkowa p. Jakubowski wraz ze swoimi synami prowadzi. Obok gorzelni parowej, w tym samym budynku mieści się także browar. Siła pary nic tu nie kosztuje prawie, ta bowiem para użyta jest także do parnika w celu gotowania kartofli.

Jakubowski, jako zwolennik kapitalistycznych form gospodarowania przeprowadził w swoich dobrach oczynszowanie chłopów. Założył też Kółko Rolnicze i szkołę ludową którą władze carskie próbowały zlikwidować. Był członkiem Towarzystwa Rolniczego w Królestwie Polskim oraz pełnił funkcję sędziego pokoju powiatu koneckiego.

2 II 1835 r. w Fałkowie wziął ślub z Emilią Kotkowską, córką posesorów Pląskowic, Ignacego Kotkowskiego i Agnieszki z Kliszewskich. Małżeństwo z Kotkowską przyniosło wyłącznie potomstwo męskie. W sumie urodziło się dziewięciu chłopców, z których do wieku dorosłego przeżyło sześciu.

W powstaniu 1863 r. został naczelnikiem cywilnym powiatu koneckiego. Podlegali mu naczelnicy gmin gromadzkich i parafii, zatem musiał pozostawać w ścisłej współpracy z (zob.) ks. Józefem Urbańskim, przedborskim proboszczem i zarazem dziekanem dekanatu koneckiego, także czynnym działaczem powstańczym. W związku z pełnioną funkcją miał prawo wydawania rozkazów i rozporządzeń oraz posługiwania się własną pieczęcią. Do jego obowiązków m.in. należało składanie cotygodniowych raportów Rządowi Narodowemu. Zapewne współdziałał w zakresie zbierania podatku narodowego, aprowizacji oddziałów powstańczych oraz organizacji szpitali i pomocy medycznej dla rannych powstańców. Ważne zadanie utrzymania łączności i wymiany poczty w konspiracji powstańczej spełniali urzędnicy pocztowi obsługujący ekspedycje pocztowe w Przedborzu, Rudzie Malenieckiej, Radoszycach i Końskich. To zadanie także nadzorował cywilny naczelnik powstania. Za udział w powstaniu wraz z synami Stanisławem, Bolesławem i Kazimierzem osadzony został w cytadeli warszawskiej. Uwolniony dzięki staraniom żony Emilii i przyjaciół.

W 1871 r. popełnił samobójstwo jego syn Julian Jakubowski, bardzo zdolny agronom i prawa ręka ojca. To dramatyczne wydarzenie bardzo źle wpłynęło na Józefa Jakubowskiego, który nie mógł znieść straty syna i 13 XI 1871 r. zmarł w Fałkowie. Został pochowany w rodzinnym grobowcu na tamtejszym cmentarzu.

Polski Słownik Biograficzny t. X; „Przegląd Historyczny” t. 81, 1990; Familysearch w: Od r. 1806 do r. 1817 Metryki Łacińskie samych urodzonych w parafii Końskie; Roczniki Gospodarstwa Krajowego t. 34, 1860; Caban W., Społeczeństwo Kielecczyzny 1832-1834, 1983; Dodatek do Nr 10 „Dziennika Urzędowego Województwa Sandomierskiego” z dnia 10 marca 1833 r.; Jeske-Choiński T., Historia Żydów w Polsce, 1919; „Kurier Warszawski” nr 172, 1857; Mieses M., Polacy – chrześcijanie pochodzenia żydowskiego, 1991; Kieniewicz S., Dokumenty terenowych władz cywilnych powstania styczniowego 1862-1864, 1986; „Wiadomości Gubernialne Radomskie” nr 18, 1871; „Gazeta Warszawska” nr 158, 1864; Barański E., Fałków – czasy i ludzie, Końskie 2008; Adamczyk M., Czermno i okolice, historia miejscowości, Końskie 2012, ten sam portret opublikowany w książkach E. Barańskiego i M. Adamczyka podpisany jako portret Franciszka Jakubowskiego, w wyniku badań autora został zidentyfikowany jako portret Józefa Jakubowskiego, skan sepiowany WZ.

Marian Adamczyk