JEŻEWSKI Michał (1897-1975) sierżant WP, kawaler „Virtuti Militari”

Urodził się 29 IX 1897 r. w Przedborzu w rodzinie szewca Ignacego i Antoniny z Olszewskich, zamieszkałych w lewobrzeżnej części miasta, Widomie. Miał brata Wincentego (1881-1882) i pięć sióstr: Władysławę Aleksandrę zamężną Osicką (1884-1966), Wincentynę Annę zamężną Kałkowską (1886-?), Michalinę (1888-?), Mariannę (1891-1893) Juliannę (1895-1897).

Szkołę powszechną ukończył w Przedborzu, potem terminował u ojca.

W maju wstąpił 1917 r. wstąpił do Legionów Polskich w Piotrkowie Trybunalskim z przydziałem do batalionu zapasowego 2. Pułku Piechoty Leg. Po szkoleniu unitarnym wraz z kompanią marszową został przydzielony do II batalionu macierzystego pułku w Jabłonnie. Był także instruktorem w szkole podoficerskiej ciężkich karabinów maszynowych 2. Dywizji Piechoty Leg. W maju 1919 r., w obsadzie naprędce sformowanej 2. kompanii ckm-ów wyruszył z pułkiem na front bolszewicki. Pułk odnosił sukcesy w walkach z Armią Czerwoną na Froncie Litewsko-Białoruskim. Kampanię 1919 r. zakończył w październiku zajęciem pozycji obronnej na wschodnim brzegu rz. Berezyny.

Kampania wojenna 1920 r. rozpoczęła się maju ofensywą wojsk sowieckich. 2. ppLeg. długo i uporczywie bronił zajętych pozycji pod Murową, wieloma kontratakami odzyskiwał utracone pozycje. 28 V ponownie wyparł Rosjan za Berezynę. Podczas krwawych walk pułk stracił 5 oficerów i 59 szeregowych oraz ponad 200 rannych. Sierżant Jeżewski wyróżnił się w tej bitwie 25 V, gdy umiejętnie poprowadził swój pluton ckm-ów w walce, osłaniając kompanię przed okrążeniem. Za ten czyn w gronie 216 oficerów i szeregowych 2. ppLeg. został odznaczony Srebrnym Krzyżem Orderu Wojennego “Virtuti Militari”, nr 3880.

Straty osobowe pułku w wojnie polsko-bolszewickiej wyniosły ogółem ponad 400 poległych oficerów i szeregowych.

W marcu 1922 r. sierż. Jeżewski został bezterminowo urlopowany z wojska. Początkowo pracował w fabryce, później prowadził warsztat szewski. W 1929 r. został urzędnikiem wojskowym w Powiatowej Komendzie Uzupełnień w Końskich. W obliczu zagrożenia wojennego w 1939 r. zmobilizowany do służby czynnej w PKU w Końskich.

Jan Zbigniew Wroniszewski ówczesny gimnazjalista, tak wspominał epizod z 3 IX 1939 r. w Końskich, już w mundurze Przysposobienia Wojskowego, gdy dotarła do nich wiadomość o pojawieniu się zagonu niemieckich pancerniaków w Przedborzu i właśnie przeżyli bombardowanie lotnicze koneckiej stacji kolejowej:

Zatrzymaliśmy się za ostatnim domostwem Bawarii, tam gdzie zaczynała się aleja ogromnych lip prowadząca do wsi Modliszewice. Byliśmy skonsternowani, nie wiedząc, co mamy tu do roboty. Co gorsza nie wiedzieli tego również podoficerowie (czy raczej kanceliści) z Powiatowej Komendy Uzupełnień. Właściwie nikt nami nie dowodził. Najstarszy stopniem sierżant Michał Jeżewski, kawaler Virtuti Militari z wojny 1920 roku, był przedwcześnie postarzały i bez energii. (…) Siedzieliśmy przeto na poboczu szosy, wziąwszy karabiny pomiędzy kolana i milczeliśmy z zakłopotaniem. Dorośli zapalili papierosy, mieli więc jakieś zajęcie. Po nalocie nastała cisza. (…) nadeszła pani Pruska, żona plutonowego WP(…). Była to kobieta okazała i pełna energii (…) przyniosła ogromny dzban kompotu z jabłek i wielki zapał do czynu. Napoiła nas po kolei, rozejrzała się wokół i orzekła: „tu powinna stanąć barykada” i popatrzyła na naszych wodzów. To wystarczyło (…) „Tata” Jeżewski zarządził wykonanie barykady, wskazując miejsce i materiał.

Podczas okupacji zarabiał na utrzymanie rodziny jako szewc. Po wojnie pracował w Końskich i jakiś czas w Łodzi. W 1970 r. przeszedł na emeryturę i mieszkał w Końskich przy ul. Strażackiej 4.

Ożenił się ze Stefanią z Borowskich (1900-1976); miał synów: Mariana (1925) i Stanisława (1936) oraz córkę Teresę zamężną Tasak (1931-2012).

Odznaczony ponadto m.in. 2-krotnie Krzyżem Walecznych i Srebrnym Krzyżem Zasługi.

Zmarł 6 XII 1975 r. w Końskich i spoczął na tamtejszym cmentarzu parafialnym.          

USC Końskie, akt zgonu 237/1975; Księga chwały piechoty, Warszawa 1937-1939, reprint 1992; Sitko J., Zarys historii wojennej 2-go Pułku Piechoty Legionów, Warszawa 1928;   Kawalerowie Virtuti Militari 1792-1945, t. II (1914-1921), cz. 1, Bauer P., Polak B. [red.], Koszalin 1991; Kacperski  B., Wroniszewski J. Z., Końskie i powiat konecki 1939-1945, Część I – Mieszkańcy Końskich w Kampanii Wrześniowej, Końskie 2004; informacje Ryszarda Cichońskiego; fot. nagrobka ze strony http://konskie.artlookgallery.com/grobonet/start.php; http://www.rodzinastrychalskich.pl/index.php

Wojciech Zawadzki