JOŃCZYKÓWNA (CENTKOWSKA) Genowefa (1924-1991) żołnierz Armii Krajowej i Konspiracyjnego Wojska Polskiego ps. „Szarotka”

Urodziła się 17 III 1924 r. w Przedborzu w rodzinie kowala Antoniego i Kazimiery z Nalepów. Mieszkała z rodzicami przy ul. Leśnej 29.

Ukończyła 7-letnią Szkołę Powszechną w Przedborzu. Krótko przed wojną wyjechała z Przedborza w poszukiwaniu pracy. Do 1941 r. pracowała m.in. jako pomoc sekretarza w Zakładach Kąpielowych w Rabce-Zdroju.

Po powrocie do Przedborza wstąpiła do konspiracji Armii Krajowej za sprawą starszego o 5 lat brata Edwarda ps. „Kurz”. Pod pseudonimem „Szarotka” była łączniczką w obszarze Podobwodu AK Rzejowice kryptonim „Żytomierz”.

Z relacji jej brata Edwarda Jończyka:

(…) W październiku [1942 r.] Niemcy aresztowali moją siostrę [Genowefę], która oczywiście tak samo należała do konspiracji. Chciano ją wywieźć na roboty do Niemiec. Przed ówczesnym Magistratem, będąc już w samochodzie uciekła mimo, że do niej strzelano. Wówczas kat Przedborza żandarm Echtler sam także chciał się przyczynić do uśmiercenia mej siostry, ale to mu się nie udało. Niestety już w domu rodzinnym przebywać nie mogła.

W wyniku narady rodzinnej, Edward zgłosił się dobrowolnie za Genowefę do wyjazdu na roboty przymusowe. Zbiegł z nich w maju 1943 r. i wstąpił do partyzantki.

Genowefa w chwilach zagrożenia ukrywała się przeważnie w domu żołnierza AK, Wacława Skórniewskiego w Korytnie. W tym okresie poświęciła się całkowicie pracy konspiracyjnej. Do jej zadań należało zapewnienie łączności, przenoszenie prasy, broni, meldunków i rozkazów pomiędzy placówkami oraz oddziałami partyzanckimi. Utrzymywała także łączność z Komendą Obwodu AK w Radomsku. W październiku 1944 r. zachorowała, co wyłączyło ją z pracy konspiracyjnej do wyzwolenia.

Ujawniła się 26 IX 1945 r. przed Komisją Likwidacyjną byłej AK w Piotrkowie Tryb.

Jednak jeszcze przed świętami Bożego Narodzenia w 1945 r., na wezwanie kpt./gen. bryg. „Zbigniewa” Stanisława Sojczyńskiego, który wówczas używając pseudonimu „Warszyc” odtwarzał byłą konspirację AK pod nazwą Konspiracyjne Wojsko Polskie, za pośrednictwem (zob.) Józefa Grabalskiego ps. „Konar” i dowódcy kompanii Władysława Pieścika ps. „Franek” przystąpiła do tzw. „drugiej konspiracji”. Postawiono jej zadania utrzymywania łączności oraz wywiadu. Polecono jej także podjęcie zatrudnienia w strukturach Milicji Obywatelskiej lub Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, którego nie zdołała zrealizować.

Jej działalność w przedborskich strukturach KWP została przerwana skutkiem aresztowań w lutym 1946 r. Wiele wskazuje na to, że funkcjonariusze UB wykorzystali ją do prowokacji przy aresztowaniu dowódcy plutonu KWP w Rzejowicach plut. Henryka Hofmana ps. “Olb”. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Łodzi została skazana za tę działalność na 3 lata więzienia. Wyrok objęła amnestia.

W 1984 r. wstąpiła do koła Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Przedborzu, legitymacja nr 300865. Po 1989 r. i utworzeniu Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej opuściła szeregi ZBoWiD i przeniosła się do koła tej organizacji kombatanckiej w Masłowicach.

Zamężna Centkowska, bezdzietna. Zamieszkiwała w Przedborzu, przy ul. Krakowskiej 8.

Zmarła w 1991 r. i spoczęła na przedborskim cmentarzu.

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi, sygn.: Sr. 203/46; S/05/Zn.; IPN Ld 10/40; Ewidencja członków Koła ZBoWiD w Przedborzu, kopia w posiadaniu autora; relacje Edwarda Jończyka i Wacława Skórniewskiego [w:] Stanikowski  E., Wspomnienia i życiorysy członków Koła ZBoWiD w Przedborzu, Przedbórz 1982, mnps; Zawadzki W., Sprawa KWP w Przedborzu, mnps niepublikowany.

Wojciech Zawadzki