kosseckiKOSSECKI Franciszek Ksawery (1778-1857) generał dywizji, współwłaściciel fabryki sukienniczej w Przedborzu

Urodził się 3  XII 1778 r. w Kotiużyńcach na Wołyniu; syn posła na Sejm Wielki, Stanisława herbu Rawicz i Józefy z Wisłockich h. Sas.

W trakcie insurekcji kościuszkowskiej 5 IV 1794 r. wstąpił jako adiutant do komisariatu ubiorczego wojska. W 1797 r. w stopniu podporucznika zaciągnął się do Legionów Polskich we Włoszech. W 1798 r. w kwietniu awansował na porucznika, a w grudniu został adiutantem gen. Karola Kniaziewicza. Opracował wówczas “Katechizm dla żołnierza” – popularne, zrozumiałe dla prostego żołnierza ujęcie republikańskich założeń ideologicznych. W marcu 1799 r. został ranny. Otrzymał też mianowanie na kapitana. Po rozwiązaniu Legionów wziął dymisję.

W l. 1804-1806 wraz z Cyprianem Godebskim wydawał „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”. Pisał historię legionów. Był członkiem Wolnomularstwa Narodowego. Przyjaźnił się też z Hugonem Kołłątajem.

Powrócił do wojska już w Księstwie Warszawskim w styczniu 1807 r. i został szefem batalionu. W marcu tr. już był majorem 4. Pułku Piechoty, w grudniu awansował na pułkownika. Uczestniczył w kampaniach wojennych: 1798, 1799, 1800, 1807, 1809.

W 1812 r. w kampanii moskiewskiej dowodził brygadą piechoty i awansował na generała brygady (…)wielokrotnie chwalony za postawę podczas operacji pod Kojdanowem, m.in. przez generałów Jana Henryka Dąbrowskiego, Dominika Dziewianowskiego i  Mikołaja Bronikowskiego.

Walczył także pod Borysowem oraz nad Berezyną. W 1813 r. jako dowódca, potem zastępca dowódcy walczył w obronie twierdzy Modlin. W wyniku kapitulacji twierdzy gen. Kossecki dostał się do niewoli rosyjskiej. Jego postawa podczas wojen napoleońskich zawsze zjednywała serca przełożonych jak i podkomendnych.

Jego przełożony, dowódca 2. Dywizji, gen. Józef Zajączek pisał o nim tak: W nim bowiem wszystko razem znalazłem połączone – odwagę, przytomność, pilność niesfatygowaną, i taką kombinację obrotów w boju, jaką w żołnierzu najdoświadczeńszym rzadko znaleźć można. Natomiast Józef Ignacy Kraszewski w “Pamiętnikach wojennych 1792-1812” napisał o nim, że: Wiadomo wszystkim, że znany był ze swej uprzejmości i grzeczności dla każdego, iż miał miłość u podwładnych, którzy mówili o nim, iż się gniewać nie umie, że przystępny dla przybywających w interesach, przyjmował ich po całych rankach, pracując za to w nocy.

Po uwolnieniu z niewoli w 1815 r. został dowódcą 2. Brygady Piechoty w 1. Dywizji Piechoty Królestwa Polskiego. W grudniu jeszcze tr. przeszedł do pracy w administracji cywilnej zostając osobistym sekretarzem Namiestnika Królestwa Polskiego, gen. Księcia Józefa Zajączka do jego śmierci w 1826 r. Pozostawał na ewidencji wojska z prawem noszenia munduru.

Jako człowiek wielu zalet, osoba wysoce wykształcona, znająca języki francuski i niemiecki, a także nauki matematyczne, statystyczne oraz administracyjne, okazał się przydatnym w najwyższych kręgach rządowych Królestwa Polskiego, ale także tym o którego znajomość, względy i wpływy zabiegało wielu. Zapewne to wszystko sprawiło, iż będąc w najbliższym otoczeniu gen. Zajączka posiadał wiedzę o aktualnym stanie gospodarki i finansów Królestwa Polskiego. Musiał znać także dokonania (zob.) Wojciecha Langego, podobnie jak on wolnomularza i człowieka oddanego gen. Zajączkowi. Gdy pojawił się (zob.) John Cockerill z planami budowy fabryk i dostaw maszyn włókienniczych w Królestwie Polskim, jego inicjatywę podjął Wojciech Lange projektując wybudowanie fabryki sukienniczej w dzierżawionych przez siebie dobrach przedborskich. Budowa tak wielkiej inwestycji nie mogła w żaden sposób obyć się bez dotacji rządowych, bez życzliwości gen. Zajączka. W tym kontekście poparcie gen. Kosseckiego było nadzwyczaj pożądane i tak chyba doszło między nimi do porozumienia: Lange wybuduje fabrykę w swoich dobrach, Cockerill dostarczy maszyny, a Kossecki prócz wkładu wspólnika, pomoże uzyskać kontrakty rządowe.

Zdaniem prof. Józefa Śmiałowskiego:

Rola trzeciego ze wspólników, gen. Kosseckiego, polegała zapewne na wniesieniu do firmy pewnych kapitałów i co najistotniejsze „pozyskiwania specjalnej życzliwości władz”. Pośrednio potwierdza to przypuszczenie paragraf 8 umowy o założeniu spółki zawartej 14 V 1826 r. między gen. Kosseckim a J. Cockerillem. Przy ogólnej zasadzie, że wspólnicy partycypują w prawach i zyskach proporcjonalnie do wniesionych udziałów, paragraf 8 czyni odstępstwo od tej zasady, na korzyść Kosseckiego, ustalając, że wszystko co się pozyska dla spółki od rządu Królestwa Polskiego w postaci ulg, gratyfikacji i darowizn itp., będzie dzielone po połowie między obu udziałowców. W sytuacji, gdy gen. Kossecki miał tylko 1/3 udziałów było to uprzywilejowanie jego pozycji i wyraźna gratyfikacja za działania na rzecz spółki w centralnej administracji państwowej.

Wstępne porozumienie o założeniu spółki zawarto już prawdopodobnie w czerwcu 1824 r. Późniejsze negocjacje z Komisją Rządową Spraw Wewnętrznych zakończone kontraktem z 20 VIII 1824 r. były furtką do uzyskania kolejnych różnorodnych ulg i korzyści. Gdy rok później Lange opuścił spółkę „A. Lange et Comp.” z Cockerillem, gen. Kossecki w dalszym ciągu pozostawał współudziałowcem kolejnych „Karol Ludwik Hamann et Comp.” oraz „Ludwik Eichman et Comp.” Faktycznie była to spółka pomiędzy Johnem Cockerillem i gen. Kosseckim, choć nie można wykluczyć jakichś wkładów kolejnych dyrektorów. O ile zyski fabryki były eksportowane do właścicieli, o tyle dywidenda przypadająca gen. Koseckiemu pozostawała w kraju.

W 1826 r. awansował na generała dywizji.

Po wybuchu powstania listopadowego 1830 r. opowiedział się zaborcy i wyjechał z Warszawy do Wrocławia, a później do Petersburga. Po upadku powstania został członkiem Rządu Tymczasowego. Jako szef Wydziału Sprawiedliwości wszedł w skład powołanego przez Rosjan Rządu Tymczasowego Królestwa Polskiego. Był dyrektorem głównym Komisji Rządowej Sprawiedliwości do odejścia na emeryturę w 1835 r.

Przedbórz odwiedzał prawdopodobnie kilkukrotnie, zaś na pewno w lipcu 1834 r. Wycofał się ze spółki jeszcze przed śmiercią Cockerilla, w czasie dobrej koniunktury na wyroby sukienne, w 1839 r. Jego udziały w tym czasie, łącznie z długiem 73 333 złotych polskich jaki zaciągnął u niego Cockerill, opiewały na sumę 362 695 złp. Sprawa jego spłaty była chyba bardzo złożona, bowiem jeszcze w 1844 r. ówczesny dyrektor (zob.) Heinrich, odmówił opłacenia weksla na kwotę 73 333 zł z odsetkami za dwa lata.

Od śmierci Cockerilla w 1840 r. interesy fabryki szły źle. Zdaniem prof. Józefa Śmiałowskiego nie ma jasności, czy było to załamanie rzeczywiste czy też fikcyjne. Faktem jednak jest, że np. w 1843 r. wody rzeki Pilicy w trakcie powodzi spowodowały znaczne straty w obiekcie fabryki. W następnym roku pisano z kolei o zastoju w sprzedaży wyrobów. W celu zaspokojenia długów wierzycieli, fabryka wraz z dobrami Ekonomii Przedborskiej została zajęta 13 VI 1845 r. przez komornika, a następnie wyrokiem Trybunału Cywilnego Guberni Radomskiej z 26 V 1846 r. wystawiona na publiczną licytację, Do licytacji jako jedyny stanął pełnomocnik gen. Kosseckiego, Leon Romanowski. Od ceny wywoławczej 11 619 rubli srebrnych 78 kopiejek, postąpiono w licytacji ledwie o 22 kop. Nabył ją więc za 11 620 rbs. Także on nabył urządzenia i maszyny za sumę 8 673 rbs., przebijając cenę wywoławczą z 8 502 rbs. 38 kop.

Ponieważ wpływy z licytacji fabryki nie wystarczyły aby zaspokoić oczekiwania wierzycieli – pisał J. Śmiałowski – zlicytowano także Wolę Przedborską jako dzierżawę wieczystą. W tym wypadku konkurencja była dość ostra i od ceny wywoławczej 16 468 rbs. licytujący doszli do sumy 19 000 rbs., za którą to sumę prawa do Woli Przedborskiej nabyła D. J. Niepokoyczycka. Gen. F. K. Kossecki niemal natychmiast, na nieznanych nam warunkach lub być może nawet bez żadnych warunków przekazał nabytą na licytacji fabrykę i jej wyposażenie D. J. Niepokoyczyckiej. Po ponad 20 latach manufaktura i wieczysta dzierżawa Ekonomii Przedborskiej wróciła do sukcesorki jej założyciela i wieczystego dzierżawcy Ekonomii.

Przeżył swoich wspólników. Zmarł w Warszawie w wieku 79 lat. Został pochowany w kościele kapucynów.

Odznaczony Orderem Virtuti Militari (1808), Orderem Legii Honorowej (1809) oraz Orderem Świętego Stanisława I klasy z nadania cara Aleksandra I.

M. Tarczyński, Generalicja powstania listopadowego 1830/1831, Warszawa 1988, wyd. II; H. P. Kosk, Generalicja polska, t. I, Pruszków 1998; http://pl.wikipedia.org/wiki/Ksawery_Kossecki; Ks. J. Wiśniewski, Dekanat konecki, Radom 1913; J. Śmiałowski, Wojciech Lange (1783-1930), Dzieje jednego awansu, Łódź 2000; tegoż: Przepływ kapitału ziemiańskiego i handlowo-przemysłowego w Królestwie Polskim w II poł. XIX wieku, Na przykładzie fabryki sukienniczej w Przedborzu [w:] Aktywność gospodarcza ziemiaństwa w Polsce w XVIII-XX w., pod redakcją W. Cabana, Kielce 1993; http://pl.wikipedia.org/wiki/Rada_Administracyjna; http://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_Zaj%C4%85czek

Wojciech Zawadzki