LEMBKE Edward (1809-1877) pastor parafii ewangelicko-augsburskiej w Kielcach, filiał w Przedborzu

Urodził się 20 X 1809 r. w Serocku, powiat pułtuski, gubernia płocka, w rodzinie urzędnika Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu Bogumiła i Estery z Vogtów. Matka zmarła jeszcze w roku jego urodzenia. Rodzina Lembków przeniosła się najpierw do Płocka, a następnie w 1817 r. do Warszawy.

Biografistka Edwarda, dr Izabela Bożyk napisała o nim:

Po ukończeniu studiów na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Warszawskiego, Edward Lembke jako stypendysta wyjechał na studia teologiczne najpierw do Berlina, a w 1830 r. do Królewca, gdzie w 1834 r. zdał egzamin końcowy. Do Warszawy wrócił w 1835 r. i rozpoczął pracę w kancelarii Konsystorza Ewangelicko-Augsburskiego. 25 listopada 1836 r. został ordynowany na duchownego.

W związku z erygowaniem nowej parafii w Bełchatowie i Kleszczowie, rozporządzeniem Konsystorza Ewangelicko-Augsburskiego z 6 maja 1837 r., został mianowany administratorem tego zboru, a 11 kwietnia 1838 r. wybrano go na proboszcza. W 1844 r., wezwany na administratora parafii w Wieluniu, łączył ten obowiązek przez 16 miesięcy z administrowaniem parafią bełchatowską i filiałami Czarnystaw i Dąbrowa. Wybrany na proboszcza w Wieluniu w 1845 r., zarządzał parafią do 1852 r. Jednocześnie uczył religii w wieluńskiej Szkole Powiatowej.

Tam 4 II 1841 r. ożenił się z Matyldą Maltze, córką właściciela dóbr ziemskich, Bogumiła i Ludwiki z Baganzów, zamieszkałych w Płocku. Mieli sześcioro dzieci, z których troje zmarło w dzieciństwie. Następnie przez krótki okres (1852-53) powołany został na administratora parafii łódzkiej, gdzie (…) pracował także jako nauczyciel w Niemiecko-Rosyjskiej Szkole Powiatowej.

Żona zmarła mu w wieku 28 lat, jeszcze w Wieluniu w 1852 r. Nigdy nie ożenił się powtórnie i samotnie wychowywał troje małoletnich dzieci: Alfreda, Konstancję i Aurelię.

Gdy w 1853 r. odbywał się konkurs na pastora parafii ewangelicko-augsburskiej w Kielcach, zgłosiło się do niego trzech kandydatów. Jednak wobec warunku dobrej znajomości języka polskiego, dwóch kandydatów zrezygnowało. Edward Lembke pozostał jedynym kandydatem i przyjęto go jednogłośnie. Ze zborem kieleckim związał się aż do śmierci, przez 24 lata. Parafia była bardzo rozległa, łączyła wiele wsi i miasteczek w regionie świętokrzyskim. Biografistka podkreśla,

iż proboszcz Lembke często podróżował, odwiedzając odległe wsie i miasteczka. Związany ze zborem kieleckim (…) stał się jego prawdziwym duszpasterzem. Za jego czasów przeprowadzono renowację kościoła i plebanii, zainstalowano dzwony, wyremontowano dom modlitwy i budynek kantorski w Antonielowie, powołano ewangelicką szkołę elementarną w Kielcach.

Parafia kielecka posiadała trzy filiały (kościoły filialne): w Przedborzu, Pilicy i Dąbrowie (Górniczej).

Zbór luterański w Przedborzu wybudowano w I poł. XIX w. na stoku wzgórza w prawobrzeżnej części miasta, niemal dokładnie naprzeciwko fabryki sukienniczej, przy obecnej ul. Koneckiej 18 (obecnie nieistniejący). Tam też mieściła się kaplica i kantorat, czyli szkoła religijna. Na przyległym stoku wzgórza, obsadzonym później drzewami owocowymi odbywały się pochówki zmarłych parafian. Nagrobne sarkofagi były tam widoczne jeszcze w l. 60-tych XX w. Członkowie wspólnoty ewangelicznej rekrutowali się spośród kadry kierowniczej fabryki sukienniczej i sprowadzonych z krajów niemieckich fachowców osadników. Jednym z jej członków w 1857 r. był właściciel fabryki sukna i kortów (zob.) Gustaw Zachert. Warto wspomnieć, że fabryka ta była czynnikiem miastotwórczym. Przedbórz w okresie jej świetności 3-krotnie zwiększył liczbę mieszkańców.

Izabela Bożyk, Pastorzy luterańscy w Kielcach w XIX i w początkach XX w. – sylwetki i postawy, Przyczynek do dziejów kieleckiej Parafii Ewangelicko-Augsburskiej [w:] Gdański Rocznik Ewangelicki, Vol. VI Gdańsk 2012; materiały autora.

Wojciech Zawadzki