LISZEWSKI Feliks Lambert (1876-1933) fotograf, malarz, kustosz zbiorów fotograficznych Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego

Urodził się 4(16) IV 1876 r. w Tomaszowie Lubelskim, w rodzinie Lubomira i nauczycielki Zofii z Wiśniewskich (14 I 1854 [Grubietiew?] – ?).

Feliks miał siostrę Marię Karolinę (28 VI 1877 Tarnogród, pow. Biłgoraj – ?), która 28 IX 1901 r. w przedborskim kościele poślubiła 26-letniego Walerego Cedro, syna Pawła i Elżbiety z Dyków. Ich syn (zob.) Cedro Mieczysław Zygmunt (11 VIII 1902 – po 1946) był oficerem marynarki, maklerem, dyplomatą.

Wg dostępnych informacji najprawdopodobniej ich ojciec wcześnie zmarł, bowiem Zofia Liszewska przeprowadzając się z Szydłowa do Przedborza w l. 90-tych XIX w., przybyła tylko z dwojgiem swych dzieci. Objęła tu kierownictwo 2-klasowej szkoły powszechnej przy ul. Kościelnej. Zamieszkała w domu oznaczonym nr 162. Jakiś czas mieszkała u (zob.) Juliana Duńskiego.

Feliks 18 X 1897 r. przeniósł się do Warszawy, gdzie znalazł oparcie u wuja, urzędnika Mieczysława Wiśniewskiego. Podjął bliżej nie określoną pracę, bo jako samodzielnie utrzymujący się 22-letni kawaler, 27 VIII 1898 r. w Warszawie poślubił 18-letnią Stanisławę Antoninę Paśnicką (14 IX 1880 Lubartów – 22 VII 1929 Warszawa), córkę Kazimierza i Julii z Żelkowskich. Sądząc po wieku obojga nowożeńców i pochodzeniu z regionu Lubelszczyzny można przypuścić, iż było to zwieńczenie przynajmniej ich kilkuletniej znajomości. Ich córki: Kazimiera (28 XI 1899 -?) i Jadwiga Helena (22 IX 1901 -?) rodziły się w Warszawie, lecz jednak wraz z rodzicami były zapisane w księdze ludności stałej m. Przedborza. Z powyższego zapisu mamy też informacje, iż w Przedborzu w 1924 r. wydano dowody osobiste Feliksowi, jego żonie Stanisławie i córce Jadwidze.

Jednakże Feliks był mocno związany z Warszawą. W 1906 r. podjął tam pracę w nowo utworzonej kancelarii notarialnej Jana Kantego Bierzyskiego. Po jej likwidacji, wraz z całym personelem przeszedł do kancelarii po notariuszu K. Kosińskim, gdzie pracował u wszystkich prawie kolejno mianowanych notariuszy. W 1932 r. przeszedł do kancelarii notariusza Siennickiego, w której pracował dokąd pozwolił mu pogarszający się zaawansowaną gruźlicą płuc, stan zdrowia. Mimo jednak wciąż słabnących sił, pod presją zwierzchników zgodził się na pozostawanie w domu i leczenie się. Wiadomo, że w 1930 r. mieszkał w Warszawie, przy ul. Żurawiej 15. Zmarł 15 X 1933 r. wskutek choroby płuc. W nekrologu zamieszczonym w czasopiśmie „Notariat Hipoteka” zapisano:

Przez cały czas pracy w notariacie zmarły dał się poznać jako człowiek wielkiej kultury, wysokich zalet towarzyskich i nieprzeciętnej wiedzy zawodowej. Zmarły mimo wątłej budowy fizycznej i organizmu stale szarpanego chorobą, oddany był pracy zawodowej, której poświęcał nieledwie ¾ doby. Pod tym względem nie dał się wyprzedzić nikomu. O lepsze z pracą szła w nim rzadko spotykana skromność. Pracował nie dla osobistych korzyści, lecz dlatego, że praca była dla Niego nieodzowną koniecznością, jak powietrze dla życia. Praca była dla Niego wszystkim. Wypełniła w Jego życiu wszystkie luki. I dlatego twarz zmarłego była zawsze pogodna, zawsze charakteryzował ją jakiś nieuchwytny, nie nadający się określić miły wyraz, który jej nadawał piętno szczerości i otwartości. Wielki to duch obrał sobie siedzibę w tym wątłym ciele. Duch na wskroś artystyczny. Zmarły bowiem poza pracą, miał i inne namiętności, a to – malarstwo i muzykę. I tak dzielił całe życie pomiędzy umiłowane: pracę zawodową, malarstwo i muzykę. Żył cicho, skromnie, bez rozgłosu, a postępując według wielkich słów Skargi: „czynił w swym kółku co każe Duch Boży”.

W „Słowniku malarzy…” odnotowano o nim za (zob.) Zdzisławem Władysławem Lipińskim, że malarstwa uczył się w szkole Wojciecha Gersona w Warszawie. Gerson, jako czołowy reprezentant akademizmu i realizmu w sztuce polskiej, w warszawskiej (szkole) Klasie Rysunkowej do 1896 r. wykształcił wielu znakomitych artystów. Udzielał także lekcji prywatnych. Zdolności malarskie Feliksa Liszewskiego znalazły więc wsparcie u wielkiego artysty. Liszewski malował olejno i akwarelą, przede wszystkim pejzaże. Częstym motywem jego twórczości był Przedbórz, rzeka Pilica i jej brzegi, zob. http://psbprzedborz.pl/dziela-feliksa-liszewskiego/

Dużo czasu spędzał w Przedborzu i Truskawcu, gdzie w sanatorium leczył chore płuca i skąd przywoził szkice i gotowe obrazy. Przedborskie pejzaże Liszewskiego, obecnie zaginione, posiadała m.in. (zob.) nauczycielka Eugenia Sobkiewicz. Dla kościoła parafialnego w Przedborzu namalował obraz Matki Boskiej Różańcowej, zapewne z inicjatywy (zob.) ks. Alfonsa Bułakowskiego, zatem w okresie po 1891, a przed r. 1913. Obraz ten był w ołtarzu drewnianym Matki Boskiej Różańcowej wykonanym przez przedborzanina Lgockiego. Obecnie ołtarz ten znajduje się w kaplicy Pana Jezusa. Silnie zniszczony obraz po wielu latach złego przechowywania został odnaleziony w 2017 r. Jego konserwacji podjęła się przedborzanka Weronika Lara, zob. http://psbprzedborz.pl/matka-boska-rozancowa-mal-feliks-liszewski/

Zainteresowania Liszewskiego stały się powodem przystąpienia do Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. W ewidencji Zarządu Głównego PTK Lambert Liszewski figurował od 1910 r. W 1911 r. został sekretarzem Komisji Fotograficznej. We wrześniu 1911 r. wszedł w skład 31-osobowego Komitetu Wystawy „Krajobraz Polski”. Wtedy to sfotografował liczne obiekty w Warszawie. Utrwalał także krajobrazy i zabytki Piotrkowa, Przedborza i okolic. Podarował także do zbiorów Komisji klisze i odbitki swoich prac. W 1912 r. na wielkiej wystawie „Krajobraz Polski”, wystawił w dziale fotografii o tematyce górskiej (wg nr pozycji w katalogu):

227 Skała „Zegar” z grotami, pod Smoleniem, wł. i f. Feliks Liszewski.

230 Grupa skalna, pod Smoleniem, wł. i f. Feliks Liszewski.

231 Grupa skalna,-pod Smoleniem, wł. i f. Feliks Liszewski.

W dziale „Nasze drogi”:

368 Wiatrak i droga, Tarchomin pod Jabłonną, f. F. Liszewski, wł. P. T. Kr.

419 Droga leśna, Hoszczówka pod Jabłonną, f. F. Liszewski, wł. P. T. Kr.

428 Most na Pilicy, Przedbórz, f. F. Liszewski, wł. P. T. Kr.

W dziale „Zbiorowiska roślinne”:

575 Łapigrosz, pod Warszawą, f. F. Liszewski, wł. P. T. Kr.

586 Roztopy wiosenne, Srebrna Góra, pt. Warszawski, f. F. Liszewski, wł. P. T. Kr.

587 Struga i lasek, Dąbrówka Grzybowska pod Jabłonną, f. F. Liszewski, wł. P. T. Rr.

588 Fragment z parku w Brzezinach, pt. Warszawski, f. Feliks Liszewski, wł. P. T. Kr.

Ponadto na wystawie prezentowano następujące fotografie z okolic Przedborza:

427 Droga do Przedborza, Radomskie, f. K. Kulwieć wł. T. K. Kr.

547 Sosny pod Przedborzem, (wpływ wiatru) gb. Radomska, f. K. Kulwieć, wł. P. T. Kr.

556 Modrzewie w Czermnie, gb. Radomska, f. K. Kulwieć, wł. P. T. Kr.

589 Sosny pod Przedborzem, przy szosie z Noworadomska, f. K. Kulwieć wł. P. T. Kr.

631 Sosny pod Przedborzem, gb. Radomska, f. K. Kulwieć, wł. P. T. Kr.

 W l. 1913 i 1916 Liszewski był kierownikiem zbiorów fotograficznych PTK. W 1915 r. do zbiorów dołączył kolejne jego fotografie, dwie z Bąkowej Góry i jedną z Przedborza. Wiadomo, że jeszcze w 1928 r. był czynnym członkiem PTK w Warszawie.

W nekrologu PTK opublikowanym w „Ziemi” zapisano:

(…) przez kilka lat był Członkiem Rady Głównej PTK, wiele pracy poświęcał Bibliotece Towarzystwa, a zwłaszcza Zbiorom Fotograficznym, które skatalogował i uporządkował. Szlachetny, cichy pracownik, pozostawia wdzięczną pamięć po sobie. Cześć Jego pamięci.  

Autor wspomnianego nekrologu Liszewskiego o inicjałach J.Z., zakończył go poetyckim wezwaniem:

Cześć prochom Jego i Jego pamięci. Niech spoczywając w spokoju, oczekuje wielkiego dnia Zmartwychwstania, a ziemia rodzinna niech Mu lekką będzie.

Niechaj mogiłę Jego zwykłe kwiecie polne,

Proste jak Jego dusza, otuli miłośnie,

W grób szepcząc Mu cichutko o nieśmiertelnej wiośnie

A wiatr niech Mu znosi swe wieści swawolne.

Niech pod krzyżem grobowym z drzewiny brzozowej

Gniazdko swe uwije mistrz śpiewu – skowronek,

I co rano Mu piosnkę zanuci jak dzwonek 

O łanach, łąkach, wodach ziemscy Piastowej.

Ponieważ zbiory fotograficzne PTK uległy zniszczeniu podczas powstania warszawskiego w 1944 r., dostępne są fotografie Feliksa Lamberta Liszewskiego opublikowane na łamach „Ziemi”:

Dworek w Tarchominie, 5.1914 wkładka do nr 24;ne

Przedbórz, widok z Majowej Góry, ze zbiorów PTK, rocznik {tom} 13,1928, zeszyt nr 2 s. 22;

Jeden z dwóch krzyży na Placu św. Aleksandra [w Warszawie], 3, 1912 nr 11, s. 172

Katakumby na Powązkach w Warszwie, 4,1913 nr 52, 844

Pisanki z pow [iatu] augustowskiego, zbiory PTK, 17.1932 nr 3, s. 72

Pomnik Cypriana Godebskiego na Powązkach w Warszawie , 4. 1913 nr 52 s. 845

Posąg św. Jana Nepomucena na Placu św. Aleksandra [w Warszawie] 3,1912 nr 11 s. 172

Spichrz modrzewiowy w Górznie <własność St. i T. Wilkońskich> 5, 1914, wkładka do nr 22

Topola nadwiślańska, wieś Marcinków  pow[iat] radzymiński , 5. 1914 wkładka do nr 7 [objaśnienia redakcji] Nasza wkładka nr 7, s. 112

 

APP, zespół 687, tom V ksiąg ludności, karta numer 8 – podziękowania dla p. Tomka; „Ziemia” tygodnik krajoznawczy ilustrowany, dodatek nr 9; Ks. Jan Wiśniewski, Dekanat Konecki, Radom 1913, s. 221; Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.): malarze, rzeźbiarze, graficy, T. 5, Le-M, pod red. Janusza Derwojeda, Warszawa 1993, s. 123; Tadeusz Michalski, Przedborscy herosi i mocarze, Przedbórz 2002/2003; Wanda Skowron, Fotografia krajoznawcza jako jedna z podstawowych form pracy programowej i działań organizatorskich Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (1908-1950), http://khit.pttk.pl/teksty/; http://khit.pttk.pl/index.php?co=tx_m_wojny_06; Kazimierz Polak, Helena Polakowa, Wiesław A. Wójcik, „Ziemia” 1910-1950, bibliografia zawartości, Warszawa 1997. Nekrologi F. Liszewskiego [w:] „Ziemia” 1933 nr 11, s. 212 oraz [w:] „Notariat Hipoteka” 1933 nr 28, s. 16; http://ziemia.pttk.pl/Ziemia/bibliografia/II_czesc_ikonograficzna.pdf; Wspomnienia Jadwigi Zielińskiej, mnps w zbiorach autora; Wystawa Krajobraz Polski, Warszawa 1912, zob: rcin.org.pl/Content/…/WA51_23033_PTG772-r1912_Krajobraz-polski.pdf; Książka informacyjno-adresowa Cała Warszawa, Warszawa 1930; http://genealodzy.pl/index.php?name=PNphpBB2&file=viewtopic&p=66351; http://www.nekrologi-baza.pl/nazw/str_l11.html

Wojciech Zawadzki