sokol_nowogrodzkaMACHUDERSKI Czesław (1915-1944) powstaniec warszawski, podchorąży ps. „Machaj”

Urodził się 16 V 1915 r. w Przedborzu w rodzinie Leona i Kazimiery Machuderskich. Jego ojciec był właścicielem krajowej fabryki Zabawek Dziecinnych przy ul. Częstochowskiej. Produkował m.in.: harmonijki dziecinne t. j. organki i pozytewki dziecinne rozmaitych wielkości i gatunków. Czesław posiadał sklep w Warszawie na rogu ul. Kruczej i Nowogródzkiej.

Podczas wojny przynależał do konspiracji warszawskiej Korpusu Bezpieczeństwa (KB). Był podchorążym pod pseudonimem “Machaj”.

KB formalnie wchodził w skład AK. Jego oddział powstał dopiero 1 VIII 1944 r. na bazie grupy oficerów i żołnierzy KB, którzy samodzielnie organizowali odcinek obrony sektora ulic Bracka, Nowogrodzka i Żurawia. Po zbudowaniu wspólnie z mieszkańcami, barykad i odparciu ataku czołgów na ul. Brackiej, rozpoczęto formowanie batalionu. Początkowo uzbrojenie składało się z 1 pistoletu maszynowego STEN, 2 karabinów nieznanej marki, 1 karabinu “lochel”, kilku pistoletów, granatów i butelek z benzyną.

Dowództwo objął rtm. Władysław Olszowski ps. “Sokół”. Już 4 VIII oddział liczył ok. 150 żołnierzy, zaś 24 VIII – 201 żołnierzy. Walczył w Śródmieściu: Bracka, Nowogrodzka, Żurawia, Krucza, Aleje Jerozolimskie, Nowy Świat, Książęca, plac Trzech Krzyży. Podlegał zgrupowaniu Śródmieście-Południe kryptonim „Sławbor”.

Pchor. „Machaj” 23 VIII 1944 r. został ciężko ranny. Otrzymał postrzał w okolicy serca. Zmarł w wyniku odniesionej rany. Był drugim przedborzaninem, po (zob.) Jerzym Brzechowskim, poległym w szeregach powstańców warszawskich.

Pochowany został na ul. Nowogrodzkiej 9. Jego zgon został odnotowany w liście zgonów Szpitala Polowego, ul. Mokotowska 55.

Jego nazwisko widnieje na murze Muzeum Powstania Warszawskiego, tablica nr 125/36. Zbiorowe upamiętnienie batalionu (zob. na powyższej fotografii) znajduje się na ul. Nowogrodzkiej.

USC Przedbórz, akt urodzenia 118/1915; informacja Pawła Zięby; relacja Zdzisława Lipińskiego; materiały autora; http://www.1944.pl/historia/powstancze-biogramy/; http://pl.wikipedia.org/wiki/Batalion_Sok

Wojciech Zawadzki