MACHUDERSKI Józef (1846 lub 1847 – 1925) kowal, uczestnik powstania 1863 r., cechmistrz kowali i ślusarzy

Jego rodzeństwo przychodziło na świat w Przedborzu, on zaś urodził się w Żarkach, rodzinnym mieście swego ojca (zob.) Józefa Machuderskiego. Jego matką była przedborzanka Franciszka Dengowska, córka szynkarza i organisty Baltazara i Antoniny z Niczowskich. Stałym miejscem zamieszkania rodziny był jednak Przedbórz.

Wg rodzinnej tradycji był uczestnikiem powstania styczniowego 1863 r. Konstanty Kozakiewicz raczej złośliwie powtarza „za starymi ludźmi” o nim:

(…) gdy demonstrujący mieszczanie strącili z budynku ratusza szyld z orłem rosyjskim Machuderski, praktykant naówczas kowalski podbiegł, chwycił żelazny pręt, na którym ten szyld wisiał i szybko się z nim oddalił.

Nie zachowały się jednak inne informacje o jego udziale w powstaniu. Jego ojciec kowal, już od 9 lat nie żył. Ich kuźnię na Widomie krótko prowadził ojczym, kowal Józef Krawiec, a po jego śmierci rzemieślnicy najemni. Józef szybko jednak usamodzielnił się i od około 1866 r. prowadził ją samodzielnie. Można przypuścić, iż jeśli nawet Józef Machuderski nie brał czynnego udziału w walkach powstańczych, to najpewniej ich kuźnia służyła powstańcom w przekuwaniu kos na sztorc, naprawie broni i wyposażenia. Przed 1894 r. otworzył też fabrykę zabawek dziecinnych. Cieszył się poważaniem w środowisku zawodowym i w l. 20-tych był cechmistrzem kowali i ślusarzy.

Jako 20-latek, 20 II 1867 r. poślubił w Przedborzu 19-letnią pannę Mariannę Paździerską (1847 Przedbórz – 11 II 1910 Przedbórz) córkę Walentego i Zuzanny z Książów. Urodziło się im 7 synów i 5 córek, z których większość zmarła w wieku niemowlęcym lub dziecięcym. Przeżyli tylko synowie: Józef urodzony 29 I 1872 r. i Leon Wincenty urodzony 14 II 1878 r.

Ponownie ożenił się 13 IX 1911 r. Wdowiec lat 64 poślubił 35-letnią wdowę z Niemojewic, Mariannę Wiaderną z Wilków. Miał z nią córkę Michalinę, która zmarła w wieku 22 lat (1912- 4 XI 1934).

Córka Antonina (13 I 1881-7 VII 1963), jako 22-letnia panna poślubiła 26 VIII 1903 r. w Przedborzu 33-letniego nauczyciela z pobliskiej Sokolej Góry, później kierownika Szkoły Powszechnej w Łodzi, Józefa Wolskiego (1870-21 V 1934). Ich dzieci to: Katyńczyk, (zob.) kpt. dr med. Zdzisław Henryk Wolski oraz lekarz stomatolog Edyta Wanda Maria Wolska (23 VI 1904 Przedbórz -28 II 1987).

Zmarł 24 XII 1925 r. w Przedborzu w wieku 79 lat i spoczął w rodzinnym grobowcu na miejscowym cmentarzu. Jego żona Marianna przeżyła 59 lat i zmarła 15 V 1935 r.

„Gazeta Radomska” 1894 nr 1; Konstanty Kozakiewicz, Wspomnienia burmistrza miasta Przedborza 1939-1942, brm., mnps pow.; Wspomnienia Jadwigi Zielińskiej, mnps w zbiorach autora; zbiory PSB; http://www.rodzinastrychalskich.pl/

Wojciech Zawadzki