marasiski-suwalskiMARASIŃSKI Jan (ok. 1837-1864) naczelnik żandarmerii powstańczej powiatu kieleckiego ps. „Suwalski”

Pochodził z podprzedborskiej wsi Sokola Góra. Jego rodzina, przeważnie wiejscy rzemieślnicy i karczmarze zamieszkiwała w kilku wioskach wzdłuż Pilicy.

Był karbowym w majątku Oksa w pobliżu Włoszczowy, w ówczesnym powiecie kieleckim. Oksa była wtedy niewielkim miastem, a majątek należał do Sapiehów.

W powstaniu 1863 r. walczył początkowo w oddziale Jana Mazarakiego, który później został podporządkowany mjr. “Bończy” (Konrad Tomaszewski). Tymczasem Marasiński został naczelnikiem utworzonej w maju 1863 r. przez powstańczy Rząd Narodowy, Straży Narodowej Bezpieczeństwa Ogólnego (lub: Publicznego) w powiecie kieleckim. Posługiwał się pseudonimem „Suwalski” lub co wydaje się być zniekształceniem: „Szuwalski”.

Oksa leży w pobliżu Radkowa, w którym pracował pochodzący z Przedborza (zob.) Piotr Paweł Żuchalski. Być może, że obaj znali się jeszcze z Przedborza. W każdym razie Żuchalski również przystąpił do żandarmerii powstańczej i został podwładnym Marasińskiego. Pewne jest, że to Marasiński wydał rozkaz Żuchalskiemu powieszenia mieszkańca wsi Słupia, Antoniego Musiała. Najprawdopodobniej była to kara za zdradę narodową. Rozkaz ten został wykonany 18 III 1864 r.

Marasiński został ujęty 19 V 1864 r. „z karabinem i szablą” przez kozaków we dworze we wsi Zdanowice (pomiędzy Nagłowicami a Jędrzejowem). Chyba z tego powodu został zapisany w „Wykazie 5 powstańców z rewiru jędrzejowskiego zatrzymanych i dobrowolnie wracających z oddziałów powstańczych w maju 1864 r.”

Władze carskie wbrew cytowanemu sformułowaniu jednak zatrzymały go i w wyniku śledztwa został powieszony 30 VI 1864 r. w Jędrzejowie. Spoczywa tam pod nazwiskiem Suwalskiego w zbiorowej mogile powstańców 1863/64 r. na cmentarzu przy ul. Kieleckiej. Na mogile umieszczono tablicę nagrobną z nazwiskiem „Suwalski”.

Wg innych informacji został schwytany w Popowie (?) i rozstrzelany 7 V 1864 r. pod murem cmentarza w Kielcach.

Archiwum parafii Słupia Jędrzejowska – akty zgonu z 1864 r: Antoniego Musiała nr 10, Piotra Żuchalskiego nr 32; Powstanie styczniowe, Materiały i dokumenty, t. 4: Chłopi i sprawa chłopska w powstaniu styczniowym, Materiały z terenu guberni radomskiej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1962, s. 152-153, 175; Z. Kolumna, Pamiątka dla rodzin polskich, Krótkie wiadomości o straconych na rusztowaniach, rozstrzelanych, poległych i zmarłych na wygnaniu syberyjskim i tułactwie ofiar r. 1861-1866, ze wstępem skreślonym przez Bolesławitę, Kraków 1867; O. Awejde, Żandarmeria powstańcza, [w:] Zbiór zeznań śledczych o przebiegu powstania styczniowego, Wrocław 1965, s. 55–56; materiały autora; informacje i fotografia ze strony: http://powstanie1863.zsi.kielce.pl

Wojciech Zawadzki