MARCZEWSKA Michelina Aleksandra Rozalia Dorota (1829-1890) działaczka oświatowa, emancypantka, księgarz

Imię używane Aleksandra. Urodziła się 29 IX 1829 r. majątku swego ojca Seweryna Nieprzeckiego w Piszczacu w pobliżu Białej Podlaskiej. Jej matką była Amelia Katarzyna Lange ( IX 1808? – 23 III 1849 Kobiele Wielkie), córka (zob.) Wojciecha Lange.

Jej matka w posagu wniosła połowę majątku Kobiele Wielkie. Drugą połowę tego majątku Wojciech Lange zapisał córce Dorocie (zob. Niepokoyczycka). Dokładniej, zapisy zostały poczynione na rzecz obu zięciów: Nieprzeckiego i Niepokoyczyckiego.

Rodzina Nieprzeckich osiadła w Kobielach w l. 30-tych XIX w. Tam też powiększyła się o pięć kolejnych córek.

Nic nie wiadomo o przebiegu nauki Aleksandry. Musiała jednak otrzymać bardzo dobre wykształcenie. Była osobą religijną, o rozległej wiedzy ogólnej, także filozoficznej. Doskonale oczytana w literaturze francuskiej. W 1855 r. poślubiła Jana Marczewskiego, urzędnika rządowej Komisji Sprawiedliwości z Warszawy. Jan był synem Marcina i Anny z Machłowiczów ze wsi Obrazów w pow. sandomierskim. Aleksandra miała wtedy 26 lat, on był kilka lat starszy. Ich ślub odbył się w kościele św. Anny w Kobielach Wielkich.

Zamieszkali w Warszawie przy ul. Grzybowskiej pod numerem 1054. Tam, 22 III 1856 r. urodziła się im córka Julia, która zmarła krótko po porodzie. W następnym roku, 9 VIII 1857 r. urodziła się córka Maria Barbara Amelia Anna. Tam także, 5 III 1867 r. zmarł jej mąż Jan. Był wtedy urzędnikiem Trybunału Cywilnego. Przeżył 46 lat. Jego zgon potwierdzili Stanisław Niepokoyczycki i student (zob.) Wojciech Lange, brat Amelii.

Po śmierci męża, w zgodzie z duchem czasów, Aleksandra podjęła prężną działalność oświatową. O jej poczynaniach w Warszawie dowiadujemy się z ówczesnej prasy, w której nawoływała do szerzenia oświaty wśród ludu:

obowiązkiem oświeceńszych jest oświecanie nieumiejętnych.

W 1870 r. przeprowadziła cykl odczytów w Warszawskim Towarzystwie Dobroczynności. W następnym roku w Zakładzie Nauk, Sztuk i Rzemiosł dla Kobiet pani Schmidt wygłosiła cykl odczytów „ludowych” (dla ludu). Pierwszy odczyt odbył się 8 I 1871 r. Przestawiła w nim życiorys znanego z dobroczynności poety Stanisława Jachowicza i wyjątki jego prac. W kolejnym, 5 II 1871 r. wspominała Mikołaja Kopernika. Namawiała słuchaczki do czytelnictwa i korzystania z książek, głosząc m.in.:

Cementem potęgi narodów – jest oświata ludowa. Oświata ludowa uświęci ziemię, aby stała się godna przyjścia Królestwa Bożego.

Głosiła także hasła emancypacji kobiet:

Przeznaczeniem kobiety jest być dobrą matką,  być rozkrzewicielką wiary, przedstawicielką pracy, posłanniczką miłości i pokoju, promieniem oświaty i miłosierdzia.

Wydała drukiem (m.in.?):

*Odczyt publiczny pod tytułem „Kobieta kobietą” wypowiedziany przez Aleksandrę Marczewską w sali Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności, na korzyść ubogich tegoż Towarzystwa w dniu 11 marca 1870 r., [Warszawa] 1870

* Słówko o odczytach ludowych i odczyt o Dziewicy Orleańskiej wypowiedziany dnia 26 marca 1871 r. w zakładzie Nauki, Sztuk i Rzemiosł dla Kobiet przez Alexandrę Marczewską, Warszawa 1871

Pod koniec lat 70-tych jej córka Maria poślubiła młodego lekarza (zob.) Wojciecha Petelaka, który – być może za wstawiennictwem Aleksandry Marczewskiej – otrzymał posadę lekarza miasta Przedborza. Z dużą dozą pewności można więc przypuścić, że Aleksandra odwiedzała wtedy Przedbórz, a z czasem i osiadła w mieście.

Zapewne Marczewska poznała tu osobiście Annę Kucz (zob. Kucz Marian), która w 1876 r. otworzyła i prowadziła pierwszą przedborską księgarnię. Być może nawet, było to z inspiracji Marczewskiej?  Po wyjeździe Kuczów z Przedborza około 1879 r., prawdopodobnie to także ona kontynuowała prowadzenie (utrzymywanie?) tej samej księgarni.

Zmarła 8 V 1890 r. w Przedborzu.  Po jej śmierci, w prasie opublikowano następujący nekrolog:

Śp. Aleksandra Marczewska

W Przedborzu zakończyła żywot doczesny Aleksandra Marczewska, zasłużona pracowniczka na niwie literatury ludowej i dziecięcej.   

Zmarła jako stała współpracowniczka drukowała wiele prac w „Zorzy”, „Przyjacielu dzieci” i w „Wieczorach rodzinnych”. Prace jej ożywiała szlachetna dążność i serdeczne uczucie.

Zmarła utrzymywała w Przedborzu księgarnię ludową.

Cześć jej pamięci! 

Zrządzeniem losu, jej wnuk, a syn córki Marii i Wojciecha, Jan Maciej Kazimierz Petelak (1883 Warszawa-1939 Przedbórz), w 1924 r. w Przedborzu poślubił przedborzankę (zob.) Stefanię Sobkiewicz, która od 1916 r. powadziła tu własną księgarnię.

 

Śmiałowski, Wojciech Lange (1783-1930), Dzieje jednego awansu, Łódź 2000; M. Manteufflowa, Lange Jan Fryderyk Albert Wojciech, Polski Słownik Biograficzny, T. XVI, Wrocław-Warszawa-Kraków, Wrocław 1971; „Gazeta Radomska” z 21 I 1891 r.;

https://geneszukacz.genealodzy.pl/; https://polona.pl/; http://www.rodzinastrychalskich.pl/

Wojciech Zawadzki