jzef millakMILLAK Józef Antoni (1892 – ?) doktor medycyny, podporucznik WP

Urodził się 17 III 1892 r. w Przedborzu w rodzinie Józefa i Antoniny ze Służewskich. Jego ojciec pochodził z Lipy a matka była rodowitą przedborzanką. Pobrali się w przedborskim kościele 23 I 1878; on miał 19 lat, a ona była 18-letnią córką Józefa i Joanny z Wydrychiewiczów.

Wg tradycji rodzina Millaków wywodziła się z Czech. Uciekli stamtąd w XV w., w okresie wojen husyckich i osiedlili się w Polsce, w Przedborzu i Żarnowie.

Józef Antoni miał 4 siostry urodzone w Przedborzu. Kazimiera (1880-1945) poślubiła Leona Machuderskiego, właściciela fabryki Zabawek Dziecinnych w Przedborzu przy ul. Częstochowskiej, ich syn zginął w Powstaniu Warszawskim w 1944 r. (zob.: Czesław Machuderski). Matylda zmarła w wieku niemowlęcym (1882-1883). Karolina (1884 – 1963) zamężna Jędrzycką. Jej mąż podobno wywodził się z żarnowieckiej linii Millaków i był dyrektorem banku w Łodzi, a ich syn zginął w KL Auschwitz (zob.: Zbigniew Jędrzycki). O jeszcze jednej siostrze wiadomo tyle, że jej córkę Janinę wychowywała Karolina Jędrzycka.

Ich rodzice posiadali w Przedborzu kilka nieruchomości, m.in. przy ul. Cielęce Kąty i Warszawskiej, którymi później zawiadywała Karolina Jędrzycka.

Nic nie wiemy o jego studiach medycznych. Jednak w 1920 r. musiał być przynajmniej studentem medycyny, skoro podczas wojny polsko-sowieckiej wstąpił do Wojska Polskiego i z dniem 1 VIII 1920 r. został mianowany podporucznikiem sanitarnym. Wydaje się, że zaraz po wojnie musiał wystąpić z wojska, skoro nie awansował na wyższe stopnie wojskowe. Dyplom lekarski zapewne Uniwersytetu Warszawskiego otrzymał w 1926 r. Specjalizował się w zakresie ginekologii. Mieszkał i prowadził praktykę prywatną w Warszawie przy ul. Chłodnej 18 (tel. 6-85-06). Podczas pobytów w Przedborzu leczył rodzinę i znajomych.

W 1936 r. był starszym asystentem na Oddziale Ginekologicznym w Szpitalu Przemienienia Pańskiego w Warszawie na Pradze, przy ul. Zygmuntowskiej 2. Ordynatorem oddziału był dr Roman Wasilewski. Ponadto jako specjalista przyjmował pacjentki w Miejskim Ośrodku Zdrowia i Opieki oraz Urzędzie Sanitarnym VI i VIII Okręgu w Warszawie przy ul. Żelaznej 56.

Wg Rocznika Oficerów Rezerwy w 1934 r. był nadal podporucznikiem z przydziałem mobilizacyjnym do 9. Szpitala Zapasowego. Po wybuchu wojny otrzymał wezwanie, aby 6 IX 1939 r. stawił się do wyznaczonej jednostki wojskowej – najprawdopodobniej do wymienionego szpitala. Mimo, że szpital ten podlegał Dowództwu Okręgu Korpusu IX w Brześciu nad Bugiem, to jednak w czasie wojny mobilizował wiele różnych oddziałów sanitarnych i w różnych częściach kraju, np. w Pruszkowie, Łapach, Siedlcach i Nowym Sączu. Inny przedborzanin, (zob.) dr Zdzisław Henryk Wolski został powołany do stawiennictwa wojennego właśnie na terenie twierdzy w Brześciu. Dr Wolski został zamordowany w tzw. „zbrodni katyńskiej”, której listy ofiar są jeszcze nie w pełni znane. Być może dr Millak podzielił los „Katyńczyków”? Taką sugestię wyznacza też charakterystyczny dla tej zbrodni brak wiadomości o ofiarach.

W 1946 r. przed Sądem Grodzkim w Warszawie toczyła się rozprawa o uznanie go za zmarłego.

Prawdopodobnie – relacjonuje Barbara Wicik – przed wojną dr Józef Millak owdowiał i jego dwiema córkami zajęła się mieszkająca w Warszawie Kazimiera Machuderska. Jedna z nich zginęła w Powstaniu Warszawskim, druga zaś, która przed wojną zakochana była w chłopaku pochodzenia żydowskiego, była pewna, że jej chłopak nie przeżył Holokaustu. Po wojnie szykanowana za przynależność do Armii Krajowej uciekła przez zieloną granicę do Włoch. Nauczyła się języka, zapisała się na uniwersytet i nagle odnalazł ją jej chłopak, który cudem ocalał i aktualnie pracował w ministerstwie chyba kultury w Warszawie. Wróciła z nim do Polski. Później, gdy zaczęły się czystki w rządzie wyjechała z mężem do Szwecji.

Informacja jakoby żona doktora zmarła przed wybuchem wojny znajduje potwierdzenie. Prawdopodobnie była to Eugenia z Gugnackich i zmarła w Warszawie? 29 X 1934 r. Natomiast rzeczywiście na listach uczestników powstania znajdują się dwie dziewczyny o pisowni nazwiska Milak. Danuta, córka Józefa i Eugenii, urodzona 18 IX 1926 r. w Warszawie, zamieszkała przy ul. Chłodnej 34. W powstaniu służyła w 1. Batalionie Szturmowym Korpusu Bezpieczeństwa „Nałęcz”, jako sanitariuszka pod pseudonimem „Nina”, „Danka”. Poległa 15 VIII 1944 r. na ul. Przejazd. O drugiej z nich, o imieniu Barbara, pseudonim „Baśka” zachowało się mniej informacji. Urodziła się 15 X 1925 r. Wiemy ponadto, że jako strzelec w powstaniu przebywała po jego upadku w niewoli niemieckiej na terenie Saksonii w stalagu IV-B Mühlberg, nr jeniecki 106634. Być może po wyzwoleniu z niewoli, to właśnie ona udała się do Włoch.

Monitor Polski z 19 V 1946 r., ogłoszenie sądowe KA-3589, nr sprawy: I Zg 588/46; Rocznik lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na rok 1936, oprac. Stanisław Konopka, Warszawa; Rocznik lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na 1938, Urzędowy Spis Lekarzy: stan rozmieszczenia lekarzy z dnia 15 maja 1938r., Warszawa; Rocznik oficerów rezerwy 1934, Warszawa; Plan mobilizacyjny “W”, Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, wstęp i opracowanie Piotr Zarzycki, Pruszków 1995; relacja i fotografia dr. Millaka z czasów studenckich ze zbiorów Barbary Wicik;  http://zaginieni1939-45.pl/person/8695.html; http://rodzinastrychalskich.pl; http://www.1944.pl/historia; http://www.nekrologi-baza.pl

Wojciech Zawadzki