herb_CiosiNIEPOKOYCZYCKA Dorota Julia (1809-1872) właścicielka fabryki sukienniczej i Ekonomii Przedborskiej

Urodziła się w lipcu 1809 r. w Rypinku pod Kaliszem, wsi dzierżawionej przez rodziców (zob.) Alberta Wojciecha Lange i Katarzynę z Wolskich. W domu zwana Dorią. Po ojcu dziedziczyła herb Ciężosił.

Wyszła za Wincentego Ambrożego Niepokoyczyckiego, referendarza stanu i członka Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Warto dodać, że jej szwagrem był Benedykt Niepokoyczycki, wysoki urzędnik Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i późniejszy dyrektor Banku Polskiego.

W intercyzie przedślubnej zawartej 14 IV 1828 r., ojciec zapewnił jej 200 tys. złotych polskich posagu, który miał być wypłacony w listach zastawnych Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Kredyt tej sumy został zapisany na hipotece dóbr Kobiele Małe. Świadkami owego aktu – jak odnotował prof. Józef Śmiałowski: byli czołowi członkowie rządu Królestwa Polskiego: książę Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki, minister skarbu Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu, faktycznie pierwsza osoba w rządzie, Stanisław hrabia Grabowski, minister Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego oraz gen. (zob.) Franciszek Ksawery Kossecki, sekretarz Rady Administracyjnej, a równocześnie były wspólnik Langego w fabryce przedborskiej.

W tej intercyzie, jak i w akcie małżeństwa zawartego cztery dni później w parafii Św. Krzyża w Warszawie wymieniono miejsce zamieszkania Doroty de Lange: Przedbórz w powiecie koneckim (…) czasowo bawiącą w Warszawie przy Krakowskim Przedmieściu.

W testamencie z 24 IX 1830 r. ojciec zapisał jej jeszcze swój „pierszczonek”, był to najpewniej sygnet herbowy. Portret matki miała otrzymać jej siostra Amalia, zaś „Doria zrobi sobie kopia”.

Dorota Julia Niepokoyczycka dokonała tego, czego nie zdołał uczynić jej brat, Joachim Lange, wyznaczony na spadkobiercę Wojciecha. Zakupiła fabrykę na przymusowej licytacji w 1846 r. za pośrednictwem gen. Franciszka Ksawerego Kosseckiego, za (prawdopodobnie?) niespełna 21 tys. rubli srebrnych, czyli za ok. 140 tys. złotych polskich + jej wierzytelności na hipotece manufaktury. Po 20 latach fabryka i wieczysta dzierżawa Ekonomii powróciły do sukcesorki jej założyciela.

Przejęła manufakturę wraz z ciążącym na hipotece długach, głównie na rzecz Banku Polskiego. Była w nich suma 60 000 złp. przyznana przez rząd 14 V 1826 r., jako zapomoga na budowę gmachu głównego fabryki. Wg zawartej umowy, ów dług miał być umorzony po 20 latach funkcjonowania fabryki. Ponieważ zabrakło kilku lat do spełnienia tego warunku, nabywczyni w chwili wejścia w posiadanie tego obiektu, była zobowiązana do natychmiastowej spłaty. Na prośbę żyranta, gen. Kosseckiego, Bank Polski zgodził się odroczyć spłatę i rozłożyć na raty pod warunkiem podjęcia produkcji przed 1 I 1847 r. Zapewne na taką decyzję banku, oprócz kontaktów gen. Kosseckiego, miała wpływ dramatyczna sytuacja społeczno-ekonomiczna w kraju. Klęski żywiołowe – powodzie, a szczególnie pożar miasta Przedborza 5 VIII 1834 r., w którym spłonęły 124 domy, nieurodzaje, epidemie, kryzys w rolnictwie i w przemyśle, brak pracy i głód – to wszystko odbijało się ze szczególną siłą na sytuacji ludności miasta Przedborza i Ekonomii Przedborskiej. Uruchomienie fabryki dawało szansę odmiany tej sytuacji.

Działania Niepokoyczyckiej jednak nie powiodły się. Już w początkach 1848 r. wystawiono na sprzedaż przez licytację część fabrycznych maszyn. Jeszcze jest ona wymieniana w wykazie fabryk guberni radomskiej z 1853 r., jako osiągająca produkcję roczną o wartości 11 489 rbs. Prawdopodobnie w 1853 r. (?) nabył ją na licytacji (zob.) Gustaw Zachert.

Dzierżawę Ekonomii objęła w 1848 r. Wróciły do niej także dochody konsumpcyjne i z propopinacji w Przedborzu.

Kontynuowała ją też jej córka Waleria Maria, zamężna Suszczańska Proskura. Rodzina utrzymała tę dzierżawę do parcelacji w końcu XIX w. Resztówkę folwarku Wola Przedborska sprzedał Stanisław Rudnicki, ożeniony z wnuczką Doroty Julii Niepokoyczyckiej, Felicją Prokurą. Ich synem był (zob.) Zygmunt Franciszek Michał Rudnicki.

Miała także syna Stanisława (1828 Warszawa-?), który jako 19-latek w 1846 r. w warszawskim kościele Św. Krzyża poślubił 17-letnią Felicję Ossolińską. Świadkami uroczystości byli: krewny panny młodej hraba Bolesław Chodkiewicz oraz profesor szkół warszawskich Antoni Waga. W akcie małżeństwa podano, że Stanisław mieszkał w Warszawie “przy ojcu”, co dowodzi rozpadu małżeństwa jego rodziców. Stanisław dziedziczył po rodzicach hutę szkła i szlifiernię “Zajączek” w Jasieniu koło Kobiel, którą utworzył w 1824 r. jego dziad Wojciech Lange. Miał on także jakieś udziały w folwarku Wola Przedborska, skoro tu zamieszkiwał ok. r. 1880. W 1881. w przedborskim kościele jego córka Maria Józefa lat 24 wyszła za pochodzącego z Charkowa, Tadeusza Walerego Chełmińskiego lat 28.

Zmarła 27 XI 1872 r., jako wdowa w wieku 62 lat w Woli Przedborskiej. Akt jej śmierci potwierdzili zięć Franciszek Suszczyński Proskura i syn Stanisław Niepokoyczycki.

Akty ślubów w parafii Św. Krzyża w Warszawie: http://metryki.genealodzy.pl/metryka.jpg oraz http://www.geneteka.genealodzy.pl/; List Zdzisława Władysława Lipińskiego do Janusza Lange, Łódź, 5 V 1979 r, w zbiorach autora; J. Śmiałowski, Wojciech Lange (1783-1930), Dzieje jednego awansu, Łódź 2000, tu Aneks I, Tablica genealogiczna rodu Langów – podaje: Dorota Julia urodziła się VII 1809 r. w Rypinku – opracowana z wykorzystaniem zbiorów rodzinnych zgromadzonych przez inż. Janusza Lange; tegoż: Przepływ kapitału ziemiańskiego i handlowo-przemysłowego w Królestwie Polskim w II poł. XIX wieku, Na przykładzie fabryki sukienniczej w Przedborzu [w:] Aktywność gospodarcza ziemiaństwa w Polsce w XVIII-XX w., pod redakcją W. Cabana, Kielce 1993; Polski Słownik Biograficzny, T. XVI, Wrocław-Warszawa-Kraków 1971, hasło: Lange Jan Fryderyk Albert Wojciech – podaje, że Dorota urodziła się w Kaliszu w 1810 r. choć autorka M. Manteufflowa także powołuje się na dokumentację zebraną przez inż. Janusza Langego; Ks. J. Wiśniewski, Dekanat konecki, Radom 1913; informacje Krystyny Stanisławskiej; w akcie zgonu Doroty Julii Niepokyczyckiej podano jakoby nazwisko jej matki brzmiało: Barbara z domu Figauser. To ewidentna pomyłka, bowiem Barbara z domu Kobielska zamężna Fichauser – wg wym. pracy J. Śmiałowskiego – była prababką Doroty Julii. Babką Doroty Julii była Elżbieta z domu Fichauser, która poślubiła Jana Dunin Wolskiego. Z tego małżeństwa przyszła na świat Katarzyna Wolska, matka Doroty Julii; http://rodzinastrychalskich.pl

Wojciech Zawadzki