NIEZNANI POWSTAŃCY 1863 r.

Szacuje się, że w Przedborzu i okolicy w powstaniu narodowym 1863/64 r. poległo około 100 powstańców. Z uwagi na represje rosyjskie przestrzegano by informacje o śmierci, jak i pochówku poległego powstańca były zachowane w tajemnicy zarówno w odniesieniu do poległego, świadków oraz uczestników pogrzebu. W okolicznych lasach jest kilka miejsc owianych legendą powstańczą.

Dokumenty oficjalne sporządzano w absolutnej konieczności i w zagrożeniu np. zdradą. Tak postąpiono wobec zgonu rannego powstańca (zob.) Walentego Wieruckiego.

W bitwie oddziałów powstańczych majorów Oxińskiego i (zob. Pacyna Antoni) “Zaborowskiego” oraz rotmistrza Dzianotta,  z Rosjanami w Przedborzu 27 VI 1863 r. zginęło przynajmniej kilku powstańców.

Zachowały się o nich jedynie fragmentaryczne zapisy w sporządzonych przez proboszcza (zob.) ks. Józefa Urbańskiego dwóch aktach zgonów. W trosce o zachowanie konspiracji świadkami zostały „osoby urzędowe”: organista Walenty Banaszkiewicz i kościelny Ambroży Zając.

Pierwszy z nich spisany 27 VI 1863 r. głosi, że:

25 VI 1863 r. w trakcie bitwy w Przedborzu został zabity młody człowiek około 22 lat „z imienia nazwiska i pochodzenia nikomu nieznany”.

W drugim spisanym 30 VI 1863 r. podano, że:

27 VI 1863 r. w Nosalewicach zostali zabici przez Rosjan „dwaj ludzie z imienia, nazwiska i pochodzenia niewiadomi”.

Jedynym miejscem, gdzie mogli być zatem pochowani ci powstańcy jest cmentarz parafialny w Przedborzu. Jeżeli tak było, ich mogiły uległy zapomnieniu. Przetrwały tam natomiast groby powstańców zmarłych w okresie II Rzeczypospolitej: (zob.) Juliana Opalskiego – odnowiony staraniem Towarzystwa Miłośników Przedborza w 2010 r. i (zob.) Piotra Stradla.

Materiały autora; informacje Krystyny Stanisławskiej; http://rodzinastrychalskich.pl

Wojciech Zawadzki