OFIARY WYDARZEŃ 1846 r. (Szklarz, Będkowski, Woźniak, Strojkowski)

W historii Polski rok 1846 zapisał się głównie powstaniem wielkopolskim i rabacją galicyjską. Te zrywy powstańcze odbywały się poza obszarem zaboru rosyjskiego, w którym znajdował się Przedbórz. Jednakże również na terenie tego zaboru uaktywniły się głównie środowiska chłopskie, podnosząc krzywdy doznane od szlachty i domagając się likwidacji stosowanych obciążeń wsi oraz aktów sprawiedliwości społecznej. W Przedborzu w związku z funkcjonowaniem manufaktury sukienniczej, kamieniołomów i innych drobniejszych zakładów przemysłowych, zaistniało już w tym czasie lokalne środowisko robotniczo-rzemieślnicze, które także zgłaszało swoje postulaty. Niepokoje na terenie Królestwa Polskiego niekiedy przyjmowały formy walki zbrojnej.

Brak dokumentów nie pozwala jednak należycie sklasyfikować faktu, iż w tym okresie zmarło w carskich więzieniach aż czterech mieszkańców Przedborza i Policzka. Zaskakuje jednak fakt, że żaden z nich nie zmarł w areszcie detencjonalnym w Przedborzu, ani w aresztach sądowych w Opocznie i Końskich.

W guberni radomskiej funkcjonowały dwa więzienia, jedno w Radomiu, drugie w Sandomierzu. Więzienia te zostały założone równocześnie z organizacją nowego sądowego prawa karnego z 1810 r. W więzieniach przetrzymywano osoby oskarżone o przestępstwa kryminalne i polityczne (uczestnicy powstań niepodległościowych, członkowie bojówek partii politycznych). Więzienia podlegały pod Rząd Gubernialny Radomski.

Informacje o zmarłych Przedborzanach przedstawiam w kolejności chronologicznej zgonów. Niestety nie zachowała się w archiwach dokumentacja penitencjarna z tego okresu i nie ma możliwości określenia przyczyn ich osadzenia i śmierci.

SZKLARZ Florian (1828-1846)

Syn rolnika Alojzego i Wiktorii z Więcków zamieszkałych w Policzku. Rodzice pobrali się w 1817 r.

Rodzeństwo – siostry: Marianna (1818-1818), Łucja (1820-1821), Magdalena (1822-?), Joanna (1825-?), Antonina (1837-?), Apolonia (1846-?), Julianna (?- 1827), Rozalia (?-1825); bracia: Jan Kanty (1831-?), Aleksy (1833-1847).

Florian zmarł 12 II 1846 r. w więzieniu w Radomiu. Akta Sądu Policji Poprawczej w Radomiu nie zachowały się. Sąd ten orzekał w sprawach zagrożonych karą 5 lat więzienia lub więcej niż 30 złp. grzywny.

Akt zgonu wystawiono 23 II 1846 r. w Przedborzu na podstawie wiadomości sądowej przesłanej burmistrzowi. Podano, że miał lat 19.

BĘDKOWSKI Paweł (ok.1816-1846)

Syn młynarza Pawła (13 I 1784 – 13 III 1851) i Justyny (26 VIII 1790 – 16 I 1844) z Sokalskich. Poślubił w Przedborzu 30 IX 1838 r. wdowę Barbarę Wyciszkiewicz, córkę Macieja Zygmunta i Marianny. W 1840 r. przyszedł na świat ich syn Piotr Paweł. W 1843 r. zmarła mu żona Barbara. Miała lat 31.

Paweł w wieku ok. lat 30 zmarł 22 II 1846 r. w więzieniu w Radomiu.

WOŹNIAK Franciszek (ok. 1820-1846)

Syn Andrzeja (1770-1846) i Gertrudy z Wilków(1793-1853) zamieszkałych w Górach Mokrych, lat 26, „włościanin bezżenny”. Miał braci: Wincentego (1823-?) i Piotra (1825-?) i siostrę Domicelę (1828-?).

Był mieszkańcem Przedborza, zapewne i tu pracował. Zmarł 10 X 1846 r. o godz. 6-ej po południu w więzieniu w Sandomierzu. O jego zgonie zaświadczyli Kazimierz Witaszyński lat 47 i Wojciech Kaczmarski lat 50, strażnicy tegoż więzienia.

STROJKOWSKI Piotr (1818-1847)

Syn Mikołaja i Franciszki z Dymczyków urodzony w Przedborzu w 1818 r. W 1840 r. w wieku lat 21 (tak w akcie ślubu) ożenił się z 23-letnią Magdaleną Iżowską (nazwisko podawane zamiennie z: Jeżowska), córką Walentego i Teresy z Wyciszkiewiczów. Z małżeństwa przyszły na świat dzieci: Jan (1840-1843), Stanisław (1843-1845) i Franciszek (1845-?).

W akcie zgonu Piotra, przedborski proboszcz zapisał:

Przedbórz, 2 III 1847 r. o 9-ej z rana. Stawili się Paweł Urbański policjant Magistratu Miasta Przedborza i doręczył nam wyciąg z akt zejścia parafii Sandomierz udowadniający jako Piotr Strojkowski mieszkaniec miasta Przedborza lat 27 liczący pozostający w więzieniu sandomierskim zmarł dnia 28 I 1847 r. o godz. 4-ej rano pozostawiwszy żonę Magdalenę z Jeżowskich i syna Stanisława takowy potem wyciąg tu załączając w kopii przez Magistrat wydanej niniejszy podpisaliśmy, ks. Mrozowski.

Archiwum Państwowe w Radomiu, nr zespołu: 331/Karta: B; Archiwum Państwowe w Kielcach, Oddział w Sandomierzu, nr zespołu: 141/Karta: A; Janusz Berghauzen, Ruch patriotyczny w Królestwie Polskim 1833-1850, wyd. 1974; Aleksander Kamiński, Polskie związki młodzieży 1831-1848, wyd. 1968; Włodzimierz Djakow, Piotr Ściegienny i jego spuścizna, wyd. 1972; http://www.rodzinastrychalskich.pl/

 Wojciech Zawadzki