stefan_paruzelPARUZEL Stefan Mikołaj (1914-1977) rzeźbiarz-kamieniarz

Urodził się 26 XI 1914 r. w Przedborzu w rodzinie Andrzeja i Antoniny z Wiadernych. Jego ojciec był uzdolnionym kamieniarzem. W 1928 r. ukończył w Przedborzu szkołę powszechną, poczym podjął praktyczną naukę zawodu w warsztacie ojca. On też uprawiał ten zawód i z powodzeniem prowadził warsztat kamieniarski w Przedborzu, przy ul. Kościelnej 26 (później: 32), przez całe życie. Wiele jego dzieł rzeźbiarskich zdobi nagrobki na przedborskim i okolicznych cmentarzach, wśród nich (zob.:) Grób Nieznanego Żołnierza w Przedborzu. W 1956 r. ukończył w Zakładzie Doskonalenia Zawodowego w Przedborzu formalny kurs przygotowujący do egzaminu rzemieślniczego w zawodzie „rzeźbiarz w kamieniu”.

Do wojska został wcielony 15 III 1936 r. w 24. Pułku Piechoty w Łucku. Po okresie rekruckim służył początkowo, jako strzelec w 5. kompanii, ale od 1 IX 1936 r. przeniesiono go do pułkowej szkoły podoficerskiej. Szkolenie zakończył awansem na kaprala 1 III 1937 r. Odbył też 3-miesięczny kurs kolejowy na pociągach pancernych także w Łucku. Od czerwca, aż do przeniesienia do rezerwy 14 IX 1937 r., dowodził drużyną piechoty w 3. kompanii macierzystego pułku.

Po wybuchu wojny został zmobilizowany 5 IX 1939 r. do 9. Pułku Piechoty Leg. w Zamościu. Dowodził drużyną w 5. kompanii. Brał udział w walkach z Niemcami pod Tomaszowem Lubelskim, Hrubieszowem i Włodzimierzem. Po rozbiciu jednostki przez nieprzyjaciela, powrócił do domu 1 X 1939 r.

Po niedługim czasie przystąpił do konspiracji ZWZ- AK, przyjmując pseudonim „Granit”. Był żołnierzem 68. plutonu „Wydra” w Ośrodku Walki w Przedborzu, podporządkowanego Komendzie Obwodu AK „Kuźnia” – Radomsko. Uczestniczył m. in. w następujących akcjach zbrojnych:
– nocą z 7 na 8 VIII 1943 r., w rozbiciu więzienia w Radomsku i uwolnieniu aresztowanych mieszkańców wsi Rzejowice,
– w wykonaniu wyroku na gestapowcu w Gidlach,
– na posterunek żandarmerii niemieckiej w Olbrachcicach,
– w boju pod Krzętowem.

Ujawnił się przed Komisją Likwidacyjną b. AK w Piotrkowie Tryb. 28 IX 1945 r. Był członkiem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację od 1969 r.

Ożenił się 7 XI 1938 r. w Przedborzu z Marianną Michniewicz (1913-1999), z którą miał dzieci: Mirosław (1941) podpułkownik WP, Anna (1943-2005) zamężna Kasza, nauczyciel plastyki, Helena (1945) zamężna Kosmal, nauczyciel plastyki, Jan (1949) rzeźbiarz-kamieniarz, Roman (1951-1989) zbrojarz-betoniarz, Zofia (1953 r.) zamężna Grabowska, technik budowlany.

Pogrzeb jego na przedborskim cmentarzu odbył się 8 VI 1977 r.

Archiwum IPN w Łodzi, sygn. IPN Ld 10/40, k.42; dokumenty rodzinne i fotografie udostępnione przez Jana Paruzela, informacje Zofii Grabowskiej, materiały autora.

Wojciech Zawadzki