padzierski_aleksyPAŹDZIERSKI Aleksy (1909-1939) „Obrońca Przedborza 1939 r.”

Urodził się 14 VII 1909 r. w Przedborzu w rodzinie Maksymiliana i Wincentyny z d. Strejkowska. W l. 1929-1931 odbył służbę wojskową w 15. Batalionie KOP, Brygada „Polesie” (Korpus Ochrony Pogranicza). Po wojsku ożenił się z Janiną z d. Wiaderna. Mieszkali z rodzicami na ul. Pocztowej 30. W małżeństwie przyszły na świat dzieci: Zofia (1935 r.), Marian (1936 r.) i Aleksy (1938 r.)

Podobnie jak jego ojciec, Aleksy był strażakiem – ochotnikiem w Przedborzu. W obliczu wybuchu wojny w 1939 r. nie został zmobilizowany do wojska. Jako strażak-ochotnik pełnił dyżury o charakterze przeciwpożarowym i patrolował miasto. 1 IX 1939 r. już od wczesnych godzin rannych, wcześniej niż dobiegła wiadomość o napaści Niemiec na Polskę, nad miastem przeciągały liczne formacje nieprzyjacielskich samolotów. Strażacy każdorazowo w takiej sytuacji ogłaszali alarm przeciwlotniczy dla ludności miasta Przedborza. Dysponowali jednak tylko mechaniczną syreną ręczną o słabej donośności. Z kolei, przy słabo rozwiniętej sieci telefonicznej, patrolowanie miasta w takiej sytuacji było bezwzględną koniecznością.

2 IX o godz. 18-ej do Przedborza wkroczył pancerny patrol rozpoznawczy niemieckiej 1. Dywizji Pancernej. Były to 3 samochody opancerzone typu Sdkfz 231 i 263 ubezpieczane przez kilku motocyklistów. Na moście na rz. Pilicy nieprzyjaciel jednak został zatrzymany przez dozorujących go policjantów. Niemcy otworzyli wówczas ogień z karabinów maszynowych i działek przeciwpancernych kaliber 20 mm, siejąc bezładnie po domach i ulicach. Padli wówczas pierwsi zabici i było wielu rannych przede wszystkim, cywilnych mieszkańców miasta.

Na skrzyżowaniu ul. Mostowej i Pocztowej został ranny kaleki chłopiec Ziarkowski. Paździerski, który znalazł się właśnie w tej okolicy, podjął próbę udzielenia pomocy rannemu i wtedy dosięgnęły go niemieckie kule. Otrzymał postrzał w brzuch i nogi. Zjawiła się matka Paździerskiego – wspominał burmistrz Kozakiewicz – prosząc by ciężko rannego w brzuch syna wysłać do szpitala. Bardzo mi ta sprawa leżała na sercu, cóż nie było w tych tragicznych godzinach możliwości zdobycia samochodu do przewiezienia rannego do Końskich (43 km). Inne kierunki wobec zablokowania mostu odpadały. Furmanka do tego celu nie nadawała się.

Pomocy doraźnej udzielił mu dr Leopold Rotocki, ale mimo to Aleksy Paździerski zmarł po godzinie. Spoczywa na przedborskim cmentarzu.

Jest jednym, z co najmniej 33 obywateli miasta, żołnierzy i policjantów poległych w obronie miasta. Zbiorowe imię bohaterskich “Obrońców Przedborza 1939 r.” nosi rondo w Przedborzu.

Z inicjatywy Wojciecha Zawadzkiego, przed budynkiem Ochotniczej Straży Pożarnej został odsłonięty 15 VIII 2008 r. kamień pamiątkowy poświęcony przedborskim „Strażakom Poległym w Służbie Ojczyzny”. Mosiężną tablicę pamiątkową z nazwiskiem m.in. Aleksego Paździerskiego, ufundował Stefan Symonides. Prace budowlane wykonano na koszt Miasta.

ASG; Relacja Aleksego Paździerskiego (syna); K. Kozakiewicz, Wspomnienia burmistrza Przedborza 1939-1942, mnps; W. Zawadzki, Przedborski wrzesień, Obrona i zniszczenie miasta przez Niemców w 1939 r., Bydgoszcz 2004; Pismo Prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Łodzi, sygn. S 26/05/Zn, z 9 IX 2006 r.; Uchwała nr XXXIX/276/06 Rady Miejskiej w Przedborzu z 16 X 2006 r., w sprawie nadania nazwy rondu w Przedborzu; dokumenty w sprawie upamiętnień w zbiorach autora; fot. w zbiorach autora.

Wojciech Zawadzki