smokSMOK Tomasz (1888-1944) gajowy w Tarasie, żołnierz Armii Krajowej

Urodził się 4 XII 1888 r. w Białobrzegach n/Pilicą, syn Józefa i Katarzyny z Zająców. Żołnierz Armii Krajowej, podobnie jak jego syn Władysław i zięć (zob.) Igancy Bobras. W swojej gajówce w lesie zwanym “Sikawka” w Tarasie m.in. przechowywał broń w beczkach na żywicę. Aresztowany na podstawie donosu, został rozstrzelany przez żandarmerię niemiecką na Majowej Górze 22 VIII 1944 r., w wieku lat 56. Spoczywa na przedborskim cmentarzu.

Relacjonuje Stefan Symonides: pamiętam taką relację (w zasadzie dwie mówiące o tym samym) odnośnie Tomasza Smoka:

Ludzie wychodzili z kościoła i mówili do niego: Panie Smok, uciekaj Pan, przecież nikt Pana nie pilnuje, a On chodził po placu zamyślony i nie reagował. No i na drugi dzień rano wyprowadzili Go na Majową Górę i zastrzelili. Ten plac to teren obecnego Muzeum, wtedy Gminy i gminnego aresztu.

Świadkowie, którzy uczestniczyli po wyzwoleniu w lutym 1945 r., w sporządzeniu jego aktu zgonu, Władysław Smok i Ignacy Bobras podali, że zmarł w Tarasie 22 VIII 1944 r., o godz. 5-ej. Być może była to rzeczywista godzin egzekucji. Jednak podanie mylnych informacji wypływało z obawy o ewentualne konsekwencje przynależności do Armii Krajowej, jakich niejednokrotnie już zdążyli doświadczyć byli żołnierze AK od funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa.

Jego żoną była Julianna ze Stępniów (1889-1968).

Przedborskie koło ZBoWiD w l. 70-tych ufundowało kamień pamiątkowy w miejscu jego śmierci na Majowej Górze. Został on odnowiony staraniem jego prawnuków Jolanty Tyszko i Tomasza Smoka w 2012 r.

USC w Przedborzu, księga zgonów 1945 r. akt nr 36; Kronika koła ZBoWiD w Przedborzu; relacja Stefana Zawadzkiego; “Gniewnie szumiał las” wspomnienia leśników polskich 1939-1945, Warszawa 1982 – błędne dane; Fot. autor; grób – stan z 2 IV 2007 r.; Wojciech Zawadzki, Pierwszy dzień wolności – bitwa w Tarasie [w:] “Gazeta Radomszczańska” z 27 IX 2012 r.; P. Grabalski, Pamięci Tomasza Smoka [w:] “Gazeta Radomszczańska” z 11 X 2012 r.

Wojciech Zawadzki