STRAUS Jan burmistrz, ekspedytor poczt

Daty życia nieznane. Jego ojciec Henryk, wdowiec, zmarł w Przedborzu – jak zapisano w akcie zgonu „w domu narodowym przy moście”(?) w 1821 r. w wieku 69 lat. Przy sporządzeniu aktu zgonu oprócz Jana – wówczas komisarza Ekonomii Przedborskiej, był obecny Ludwik Sawicki komisarz delegowany do układów dziesięcin najpewniej z tejże Ekonomii.

J. Śmiałowski pisał o Janie Strausie, jako o ekspedytorze poczt i burmistrzu miasta Przedborza w okresie tamtejszej działalności Wojciecha Langego. Wiadomo, iż w 1818 r. uruchomiony został trakt pocztowy nr 95 Końskie – Kamieńsk.

W konsekwencji tego, w Przedborzu posadowiono ekspedycję i stację przeprzęgową. Ekspedytorem poczt został, jak to było często stosowane, aktualny burmistrz Jan Straus.

Być może pełnił tę funkcję do 1827 r.?

Wiadomo o nim, iż łączyły go jakieś interesy z Wojciechem Lange, budowniczym i właścicielem dóbr Kobiele Małe, dzierżawcą Ekonomii Przedborskiej. Być może Straus zarządzał także Ekonomią  z ramienia dzierżawcy? Lange zajmował się wtedy uspławnieniem rzeki Pilicy i projektował uruchomienie fabryki sukiennej w Widomie.

W 1822 r. zapewne tytułem zastawu, Straus otrzymał od Langego dzierżawę propinacji w majątku Kobiele Małe, biorąc w trzyletnią dzierżawę gorzelnie, karczmy, obory i chlewy przy gorzelni wraz ze sprzętami i narzędziami na wartość 1120 złp.

Po 1824 r., być może na tle rozliczenia dzierżawy zaistniał między nimi głęboki konflikt, który przeniósł się na obszar fabryki sukiennej i Widomy. Otóż burmistrz Straus, wg. Józefa Śmiałowskiego, został w 1824 r. inspektorem fabrycznym i chcąc uniemożliwić Langemu działania w mieście: zabrał ze sobą i nie udostępniał zainteresowanemu plan regulacji miasta, przygotowany zresztą przez Langego w 1824 r. Wówczas Lange powiadomił 21 VIII 1826 r. Komisję Województwa Sandomierskiego:

wobec tego ja, A. W. Lange, jako Inspektor Generalny Budownictwa Wodnego i członek Rady Ogólnej Budowniczej sam będę udzielał zezwolenia na budowę domów.

J. Śmiałowski, Wojciech Lange (1783-1930), Dzieje jednego awansu, Łódź 2000, tenże: Przepływ kapitału ziemiańskiego i handlowo-przemysłowego w Królestwie Polskim w II poł. XIX wieku, Na przykładzie fabryki sukienniczej w Przedborzu [w:] Aktywność gospodarcza ziemiaństwa w Polsce w XVIII-XX w., pod redakcją W. Cabana, Kielce 1993; M. Czernik, Poczta Królestwa Polskiego w latach 1815-1851, Organizacja i dokumentacja działalności, Wrocław 1987; T. Suma, Urzędnicy pocztowi w Królestwie Polskim 1815-1871, Słownik biograficzny, Warszawa 2005; informacja Krystyny Stanisławskiej oraz: http://rodzinastrychalskich.pl

Wojciech Zawadzki