TODYNEK Antoni (1915-1944) żołnierz AK ps. „Rower”

Urodził się 4 VI 1915 r. w Mohrungen (obecnie: Morąg, woj. warmińsko-mazurskie, Polska) w Niemczech w rodzinie Wawrzyńca i Marianny ze Zbyszów, dokąd jego rodzice tuż przed wojną, w 1914 r. wyjechali „za chlebem”. Ochrzczony został w przedborskim kościele – być może po powrocie rodziny do Przedborza? – dopiero w 1926 r. Miał rodzeństwo urodzone w Przedborzu: siostrę Mariannę Feliksę (1914-?) i braci: Stanisława (1904-?), Stefana (1904-1944), Juliana (1905-?) i Bolesława Stanisława (1910-?).

Zapewne odbył służbę wojskową i być może uczestniczył w kampanii wojennej 1939 r., ale nie mamy o tym wiedzy. Jednak do tego przypuszczenia upoważnia fakt, iż od początków konspiracji wojskowej Związku Walki Zbrojnej/Armii Krajowej w Przedborzu przynależał do struktur plutonu garnizonowego, jako strzelec o pseudonimie „Rower”.

Już podczas wojny, jako 25-letni kawaler 14 IV 1941 r. w przedborskim kościele poślubił 20-letnią Feliksę Longinę Niebelską, córkę Ludwika i Katarzyny z Sędrowiczów. Zamieszkali w lokalu przy ul. Pocztowej 27. Pracował jako robotnik.

29 XI 1943 r. został aresztowany przez żandarmerię niemiecką w pogromie przedborskiej konspiracji (zob. m.in.: Łukasiewicze, Stefan i Marian) wskutek donosów rodzimych zdrajców i renegatów. W śledztwie udowodniono mu „przynależność do nielegalnej organizacji”. Zesłany z wyrokiem śmierci do obozu koncentracyjnego Gross Rosen (ob.: Rogoźnica). Tam został rozstrzelany 7 VII 1944 r.

Jego starszy brat (zob.) Stefan Todynek z podejrzeniem o przynależność do konspiracji wojskowej został rozstrzelany przez Niemców w publicznej egzekucji 10 zakładników 21 IV 1944 r. we wsi Wólka Skąpska.

W 1948 r. przed Sądem Grodzkim w Przedborzu toczyła się z powództwa żony rozprawa o uznanie za zmarłego Antoniego Todynka. Świadek Władysław Rydz z Łodzi zeznał, iż poznał Antoniego Todynka w marcu 1944 r. w filii obozu Gross Rosen w Dyhernfurth (w zeznaniu: Dychenfurt; obecnie: Brzeg Dolny, woj. dolnośląskie) i miał on tam zginąć 5 lub 7 VII 1944 r. Sąd po ogłoszeniu obwieszczenia, podczas rozprawy 10 IX 1948 r., w świetle obowiązujących przepisów prawnych, wobec braku wiarygodnych dokumentów o śmierci Antoniego Todynka uznał, że jego zgon nastąpił w dniu 9 V 1946 r. w Niemczech.

Symbolicznie spoczywa w Grobie Partyzantów na przedborskim cmentarzu parafialnym.

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Delegatura w Kielcach, akta Sądu Grodzkiego w Przedborzu, Zg.35/47, sygn. 58/1664; Kronika Koła ZBoWiD w Przedborzu, kopia w zbiorach autora; Jacek E. Wilczur, Sosny były świadkami, Warszawa 1982, s. 281; Kacperski Bogumił, Wroniszewski Jan Zbigniew, Końskie i powiat konecki 1939-1945, Część V – Konspiracja konecka 1939-1945, Struktury terenowe: podobwody i placówki, Końskie 2007; Część VI – Konecka Księga Pamięci, Końskie 2008 – tu mylnie podano datę i miejsce śmierci śmierci: 2 X 1943 r., Końskie; Zawadzki Wojciech, Imienna Lista Ofiar m. Przedborza w II wojnie światowej, Przedbórz-Bydgoszcz 2010, s. 20; http://www.rodzinastrychalskich.pl/; http://www.straty.pl

Wojciech Zawadzki