WIEŚ CZERMNO[1]

Oszacowana na jeden wiardunek srebra

 

            We wsi Czermno[2] jest drewniany kościół parafialny, erygowany z kościoła parafialnego w Fałkowie i po części wywianowany. Jest on pod wezwaniem Nawiedzenia chwalebnej Panny Maryi i św. Mikołaja. Jego kolatorami są świeccy dziedzice tegoż Czermna. Obecnie jest on w posiadaniu księdza Mikołaja z Ręczna[3], który rezyduje obok niego. Nie ma on wikariusza, jedynie pomocnika[4], któremu jako zapłatę daje kolędę ze wspomnianej wsi Czermno.

            Kościół parafialny i jego pleban posiada jako uposażenie plac pod plebanię, obok samego kościoła. Jest to plac dość szeroki i obszerny; szerokością swą ciągnie się na przestrzeni trzech łanów. Na tym placu znajduje się plebania i pomieszczenie szkolne. Do uposażenia należy także przylegający do kościoła plac o szerokości trzech łanów, jego długość zaś wynosi osiem staj. Obok drogi prowadzącej do Przedborza pleban posiada część pola, na którym może zasiać trzy korce żyta. Do kościoła należy także staw, który obecny proboszcz na nowo zbudował. Ma on także inny, stary staw, poniżej stawu nowego, leżący w kierunku wsi Czermno. Ma także wydzielone pole przy drodze prowadzącej do Fałkowa, leżące obok pól należących do karczmy, która jest za kościołem. Na tym polu można zasiać dwanaście korców żyta; ma ono długość dwóch staj, szerokość zaś sześćdziesięciu bruzd. Ma także wydzielony bór z barciami, a w środku tego boru jest las, pod wsią Ręczno[5]. Ten bór i las plebański leży pomiędzy publicznymi drogami – z jednej strony jest droga, która prowadzi z Czermna do Wolborza, z drugiej strony droga, która prowadzi z Czermna przez wieś Ręczno[6] do Piotrkowa. Bór ten zaczyna się od pól posiadłości Czermno, a kończy drogą, która prowadzi ze wsi Skórnice[7] do Przedborza i do młyna wsi Ręczno[8] zwanego Ojrzeń. Do uposażenia należy także ogród w środku samej wsi Czermno przed domem i placem plebańskim, a pleban zbiera z niego zwykle pięć fur siana. Posiada on także trzy zagrody, a w nich zagrodników mających wydzielone place oraz mających ogrody z tyłu domów i inne przed swymi domami w środku wsi. Każdy może zebrać i mieć co roku jedną furę siana. Wspomniane zaś zagrody leżą przy placu plebańskim, jedna przy drugiej, nierozdzielone. Zagrodnicy i zagrody mają jeden łan pola podzielony równo między siebie, leżący między polami i łanami kmiecymi. Zagrodnicy nie płacą plebanowi żadnego czynszu, ani też nikomu innemu, z wyjątkiem kontrybucji królewskich, które uiszczają z kmieciami; jedynie w każdym tygodniu przez jeden dzień wykonują na rzecz plebana pracę na pieszo.

                Do kościoła należy także jedna dziesięcina.

Czermno – dziesięcina snopowa pochodząca ze wszystkich pól dworskich, czyli folwarcznych, także z pól leżących pod wsią Ręczno[9], czyli pod wspomnianym borem plebańskim, należy do tegoż kościoła i do jego plebana w Czermnie; jej wartość szacuje się na dwie kopy. Z pól kmiecych zaś dziesięcinę pobiera pleban z Końskich. Kmiecie z Czermna z każdego zasiedlonego łanu uiszczają meszne plebanowi i kościołowi w Czermnie; jest to jeden korzec żyta i dwa korce owsa na święto św. Marcina lub na Boże Narodzenie. Zagrodnicy zaś uiszczają kwartę żyta. Jednakże kmiecie płacą kolędę po jednym groszu, także zagrodnicy; kolędę zaś pobiera pomocnik. Świętopietrze od każdej osoby pobiera pleban z Fałkowa.


Przypisy:

[1] Jana Łaskiego Arcybiskupa Gnieźnieńskiego, Prymasa, Legata Urodzonego Liber beneficiorum Archidiecezyi Gnieźnieńskiej z poręki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego podług kodeksów rękopiśmiennych archiwum gnieźnieńskiego i kaliskiego wydał Ks. Jan Łukowski, uwagami zaś historycznemi, topograficznemi, heraldycznemi itd. oraz obszernym Łaskiego żywotem dzieło to ozdobił Ks. Jan Korytkowski, tom I obejmujący archidiakonaty: gnieźnieński, uniejowski i kurzelowski, Gniezno 1880-1881, s. 602-604.

[2] Autor tekstu oryginalnego posługuje się nazwą Czyrmno. Przypis do tekstu oryginalnego: Czyrmno, wieś szlachecka, dziś w dyecezyi sandomirskiej, dekanacie i powiecie końskim położona, gniazdo niezawodnie jednej z familii Czermińskich, należąca niegdyś do kościoła parafialnego w Fałkowie. Za staraniem dziedziców, którzy tam kościół drewniany wystawili i uposażyli, tenże w wieku XIV przez arcybiskupa gnieźnieńskiego [z] parafii fałkowskiej, erygowany został kanonicznie jako parafialny, jak opis powyższy świadczy. [Autor przypisu odnosi się to opisu Fałkowa – TG]. Dzisiejszy kościół drewniany w miejsce pierwotnego w roku 1521 przez dziedziców miejscowych wystawiony, nie jest konsekrowany (Rubryc. sandom. z roku 1877 str. 44).

[3] W tekście oryginalnym: Raczno. Do tekstu oryginalnego dodano przypis: Mikołaj z Ręczna, pleban.

[4] W tekście łacińskim minister . Termin minister oznacza tu nauczyciela szkoły parafialnej, który mógł być także zakrystianinem, kantorem czy organistą (przyp. tłum. – TG).

[5] W tekście oryginalnym Raczkow. Autor przypisu do tekstu oryginalnego mówi: Rączki, w parafii przedborskiej. Z całą pewnością chodzi tu jednak o Ręczno (przyp. tłumacza – TG).

[6] W tekście oryginalnym Raczkow.

[7] Przypis do tekstu oryginalnego mówi: Skórnica, wieś w parafii Fałków.

[8] W tekście oryginalnym Raczkow. Autor przypisu do tekstu oryginalnego mówi, że młyn o nazwie Ojrzeń nie jest mu znany.

[9] Zob. przyp. 5 i 6.

Przekład z łacińskiego – ks. Tadeusz Gacia