winiewski janWIŚNIEWSKI Jan (1876-1943) ksiądz prałat, autor dziejów miasta i parafii przedborskiej

Urodził się 3 V 1876 r. we wsi Krępa Kościelna pow. Iłża,  w której jego ojciec był współwłaścicielem i administratorem majątku. Ukończył gimnazjum w Radomiu, po czym wstąpił do Seminarium Duchownego w Sandomierzu. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1899 r. Pracował m.in. jako nauczyciel religii w kilku parafiach.

W 1901 r. został przeniesiony do Ćmielowa, gdzie pomagał w prowadzeniu parafii sędziwemu proboszczowi. W ciągu pięciu lat odnowił kościół, dzwonnicę oraz kaplicę cmentarną, krzyże i figurki przydrożne, poszerzył przytułek dla starców, przebudował dawny szpital na wikariat. Pracował też społecznie wśród miejscowej ludności. Dzięki niemu powstał sklep spółdzielczy, dwie ochronki dla dzieci, straż pożarna, biblioteka i klub dla robotników fabryki porcelany.

W l. 1906-1913 mieszkał w Radomiu. Po objęciu parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Borkowicach pow. Końskie w 1913 r., przeprowadził się tam i pozostał przez 30 lat do końca życia.

Prowadził rozległą działalność narodową, społeczną i kulturalną. Badał, chronił i restaurował zabytki kościelne. Kolekcjonował także obrazy, ryciny, meble, rzeźby, zegary, zbroje, wykopaliska, archiwalia i książki.

W l. 1907-1936 opracował wiele monografii dekanatów, parafii i miejscowości położonych w obrębie dzisiejszych diecezji kieleckiej, radomskiej, sandomierskiej i archidiecezji częstochowskiej. Przedstawiał w swoich opracowaniach dzieje parafii od ich powstania po XX w. Prace zawierają bogatą dokumentację historyczną, zachowując przy tym wysoką wartość naukową. Opisy często uzupełniają ryciny, zdjęcia, mapy oraz obszerne, unikalne teksty źródłowe.

W monografii „Dekanat konecki” wydanej drukiem w 1913 r., zawarł rozdział dotyczący Przedborza. Przedstawił tam opis dziejów miasta (s. 206-213), fabryki sukna, folwarku Wola Przedborska i Widomy (s. 213-217), synagogi (s. 217), kościoła (s. 217-225), dawnej parafii w Policzku (s. 225), kościoła św. Leonarda (s. 225-227), wsi i kościoła filialnego w Rączkach (s. 227-228) oraz wykaz proboszczów w Przedborzu (s. 228-230). Opublikował też szereg dokumentów królewskich o znaczeniu historycznym do dziejów miasta i parafii (s. 406-426). Ponadto opisał także dzieje parafii i spis proboszczów w Żeleźnicy (s. 321-324). Na s. 217, ks. Wiśniewski zawarł m.in. taką informację:

Posiadam jako osobliwość katalog zawierający 48 próbek sukien wełnianych, wyrabianych przez fabrykantów w Przedborzu w 1823 roku.

Opis Przedborza jego autorstwa był pierwszą próbą monograficznego ujęcia dziejów miasta i parafii.

W 1913 r. część swoich zbiorów muzealnych przekazał Oddziałowi Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Radomiu. Ta darowiz­na przyczyniła się do powstania tamtejszego muzeum. W 1936 r. Muzeum w Radomiu zostało nazwane imieniem ks. Jana Wiśniewskiego, która to nazwa funkcjonowała do wybuchu wojny w 1939 r.; obecnie nosi imię malarza Jacka Malczewskiego. Część księgozbioru i archiwaliów przekazał także wówczas Bibliotece Seminarium Duchownego i Muzeum Diecezjalnemu w Sandomierzu.

W 1923 r. szereg rękopisów ofiarował Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie.

Zbiory zgromadzone w Borkowicach, zapisem testamentowym przekazał Archiwum Kapituły, Bibliotece Seminarium Duchownego Muzeum Diecezjalnemu i katedrze w Sandomierzu.

Był wielokrotnie odznaczony, m.in. Srebrnym Wawrzynem Polskiej Akademii Literatury (1936) oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1938).

Zmarł 7 VI 1943 r. w Borkowicach i spoczął na miejscowym cmentarzu.

Wybrane dzieła:

  • “Dekanat opatowski” (1907)”Dekanat iłżecki” (1911), “Dekanat radomski” (1911),
  • “Dekanat konecki” (1913), “Dekanat kozienicki” (1913), “Dekanat opoczyński” (1913),
  • “Dekanat sandomierski” (1915),
  • “Dekanat miechowski” (1917),
  • “Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Pińczowskim, Skalbmierskim i Wiślickim (1927),
  • “Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem”(1929).
  • “Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Jędrzejowskiem” (1930),
  • “Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w powiecie włoszczowskim” (1932),
  • “Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem” (1933),
  • “Diecezja Częstochowska Opis historyczny kościołów, miast, zabytków w dekanatach: będzińskim, dąbrowskim, sączowskim, zawierckim, i żareckim oraz parafii Olsztyn” (1936).

Ks. Jan Wiśniewski, Dekanat Konecki, Radom 1913; Słownik pracowników książki polskiej, Warszawa-Łódź 1972; Małgorzata Mordzińska, Ksiądz Jan Wiśniewski (1876-1943) prekursor radomskiego muzealnictwa [w:] “Wczoraj i dziś Radomia”, 2000, nr 6 i 7; fot. Internet; http://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Wisniewski

Wojciech Zawadzki