marian wnukWNUK Marian (1906 – 1967) profesor, artysta rzeźbiarz

Urodził się 5 IX 1906 r., jako czwarty z sześciorga synów Jana Wnuka – stolarza zamieszkałego w Przedborzu przy ul. Cmentarnej i Leokadii z Mączyńskich. Szkołę powszechną ukończył w Przedborzu, gdzie ujawnił uzdolnienia rzeźbiarskie. Dzięki staraniom nauczycielki Eugenii Sobkiewicz (wg Z.W. Lipińskiego również  (zob.:) Jana Kucharskiego – ówczesnego kierownika szkoły) przyjęty został w r. 1921 do Państwowej Szkoły Przemysłu Drzewnego w Zakopanem. Wśród jego nauczycieli był Karol Stryjeński. Ukończył ją w r. 1926 (inne źródła podają okres nauki: 1922-27).

W l. 1927-1934 studiował rzeźbę w Szkole Sztuk Pięknych (1932 – Akademii) w Warszawie, w pracowni prof. Tadeusza Breyera. Stypendysta Funduszu Kultury Narodowej w Paryżu.

W l. 1933-1943 przebywał we Lwowie. Pracował, wykładał i tworzył we Lwowskim Instytucie Sztuk Plastycznych. W r. 1935 powstała jego praca „Dziadek Dmytro” wystawiona na I Salonie Rzeźby w 1937 r. Rzeźba „Na mecie” uzyskała IV nagrodę na wystawie „Sport w sztuce”. Przed II w.ś. przygotował kilka projektów pomników, co przyniosło mu liczne nagrody, ale żadnej realizacji (I nagroda w konkursie na pomnik Józefa Piłsudskiego we Lwowie, III nagroda w konkursie na pomnik żołnierzy francuskich, III nagroda za rozwiązanie urbanistyczne Cytadeli we Lwowie).

W czasie wojny, w okresie lwowskim, wraz z żoną Józefą współpracowali z konspiracyjnej Rady Pomocy Żydom („Żegota”). Poszukiwany przez gestapo przeniósł się do Warszawy. Po powstaniu warszawskim deportowany do Niemiec, skąd powrócił w r. 1945.

Po krótkim pobycie w Krakowie osiadł na Wybrzeżu, gdzie współtworzył Państwową Wyższą Szkołę Sztuk Plastycznych w Sopocie. Był jej profesorem i rektorem (w l. 1947-1949). Okres ten zwieńczył zdobyciem nagrody w konkursie na pomnik „Wdzięczności dla Armii Radzieckiej” w Gdyni (1949 r., odsłonięty 1953 r., zdemontowany 1990 r.) Innym jego zrealizowanym projektem był pomnik Przyjaźni Polsko-Radzieckiej we Włocławku.

W r. 1949 przeniósł się do Warszawy, gdzie objął katedrę rzeźby w Akademii Sztuk Plastycznych. W 1950 r. wybrany dziekanem wydziału, a w r. 1951 rektorem ASP (pełnił tą funkcję do r. 1954, a potem w okresie 1959-1967). Do jego najwybitniejszych uczniów należeli: Adam Smolana, Tadeusz Łodziana, Franciszek Duszeńko, Magdalena Więcek, Anna Pietrowiec, Stanisław Kulon, Józef Kandefer, Władysław Hasior, Mieczysław Welter, Hanna Grabska i Stanisław Słonina.

W całym okresie powojennym aktywnie działał w Związku Polskich Artystów Plastyków, Radzie Kultury i Sztuki oraz Radzie Wyższego Szkolnictwa Artystycznego. W 1955 r. został laureatem Nagrody Państwowej, a w 1961 r. nagrody Ministra Kultury i Sztuki.

Autor pomnika Żołnierzy Polskich w Lommel Belgia (1959), pomnika-płaskorzeźby Władysława Broniewskiego na Cmentarzu Powązkowskim (1962), pomnika ks. Józefa Poniatowskiego w Lipsku (1963), rzeźby na grobie Leona Kruczkowskiego na Powązkach.

Wystawy indywidualne: 1966 r. w Sopocie; zbiorowe – 1936 r. Olimpijska w Berlinie, 1937r. – Międzynarodowa Wystawa Sztuki i Techniki w Paryżu, Moskwie, Sofii, Budapeszcie, Bratysławie, Belgradzie i Bukareszcie.

Zmarł 28 IX 1967 r. w Warszawie. Pochowany w dniu 6 X 1967 r. na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie – kwatera 20, rząd 1, grób 13.

W okresie 11 V – VIII 1980 r. w sali gimnastycznej Liceum Ogólnokształcącego w Przedborzu zorganizowano wystawę rzeźb, fotogramów i pamiątek Mariana Wnuka. Jedna z jego prac rzeźbiarskich ozdobiła trawnik przed budynkiem tej szkoły.  Zaś 27 IX 1987 r., dla uczczenia 20 rocznicy śmierci artysty, w jego rodzinnym mieście Przedborzu dokonano odsłonięcia tablicy ku jego pamięci. Jego imieniem nazwano również jedną z ulic i skwer nad Pilicą.

Jest jedynym przedborzaninem na listach Polaków, którzy udzielili Żydom największej pomocy podczas minionej wojny, sporządzonych w izraelskim Instytucie Jad Vashem.

Materiały autora; H. Kotkowska-Bareja, Marian Wnuk, Przedbórz 1980; T. Nowakowski, Przedbórz i okolice, Piotrków Tryb., 1991; T. Michalski, Przedborscy Herosi i Mocarze, Przedbórz 2003; internet – Marian Wnuk – Wikipedia; Fotografia z albumu: Marian Wnuk 1906-1967, pod redakcją A. Wrońskiej, Warszawa 1996.

Wojciech Ślusarczyk