wroniszewski stanisawWRONISZEWSCY, ojciec Stanisław (1891-1964) szewc, działacz socjalistyczny i synowie: Jan Zbigniew (1921-2014) żołnierz AK, aktor, reżyser oraz Józef Kazimierz (1925-2013) żołnierz AK, historyk, literat

Stanisław i Michalina z Coków, Wroniszewscy  pochodzili ze wsi Szarbsko w gminie Skotniki nie opodal Przedborza. „Za chlebem” zamieszkali w Kaliszu i tam na świat przyszli synowie: Jan Zbigniew i Józef Kazimierz. Stanisław parał się szewstwem i był prezesem dużej spółdzielni rzemieślniczej, a nawet kandydował na posła z ramienia Narodowej Partii Robotniczej.

Około r. 1926 zapadł jednak na zdrowiu i ze względów zdrowotnych podjęto decyzję o przeprowadzce do rodzinnej wsi. Gdy stan jego zdrowia uległ poprawie, w 1928 r. wraz z nowo narodzonym synem Bartłomiejem rodzina przeniosła się do Przedborza. Zamieszkali w kamienicy na rogu ul. Koneckiej i Podzamcze, nad piekarnią Ledermana i tu też Stanisław otworzył warsztat szewski.

Równolegle podjął działalność polityczną w mieście, skupiając wokół siebie grono sympatyków o poglądach zbliżonych do linii Polskiej Partii Socjalistycznej. Wśród nich znaleźli się m.in. późniejszy burmistrz (zob.) Konstanty Kozakiewicz, piekarz (zob.) Władysław Szafrański, Jan Barski, Józef Kulawiak, Wilczyński i (zob.) Ignacy Krawczyk. Ok. 1929 r. grupa ta otworzyła na Widomie klub dyskusyjny zwany ambitnie „Czyn”. Z odczytami przyjeżdżali prelegenci z Końskich i Radomska. Po około rocznej działalności klub zamknięto pod zarzutem, że prelegenci, jak na socjalistów, byli zbyt „czerwoni” – wspominał Jan Zbigniew Wroniszewski –  Od tamtej pory spotkania typu dyskusyjnego odbywały się w domach prywatnych. W naszym domu bywała grupka rzemieślniczej braci, głównie szewców i stolarzy. Jednym z prelegentów bywał działacz PPS i Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych, powojenny premier Edward Osóbka-Morawski. Z tej znajomości skorzystało po wojnie kilku Przedborzan nękanych przez władzę ludową.

wroniszewski janJan Zbigniew Wroniszewski (21 III 1921 Kalisz – 27 VIII 2014 Olsztyn)

Uczył się w przedborskiej szkole powszechnej, a w 1934 r. zdał egzaminy do gimnazjum w Końskich. Wtedy rodzina Wroniszewskich przeniosła się do Końskich.

Muszę powiedzieć – wspominał po latach – że Końskie, które później stało się najważniejszą z moich „małych ojczyzn”, wcale mi się nie podobało. Przedbórz zbudowany nad Pilicą jako zwarta, miejska całość, malowniczo wtopiona w teren, nawet w swym zaniedbaniu uderzał niepowtarzalna urodą. Końskie zaś (pomijając enklawę parkowo-pałacową Tarnowskich) było urbanistycznie rozwleczone i architektonicznie nieciekawe. Jego ładniejsze budowle podkreślały tylko nijakość sąsiedztwa. Nawet wnętrze koneckiego halowego kościoła św. Mikołaja, nie mogło się równać z trójnawowym, kameralnym wnętrzem przedborskiej świątyni pod wezwaniem św. Aleksego.

Po wybuchu wojny we wrześniu 1939 r. wstąpił do oddziału Przysposobienia Wojskowego na terenie Końskich. W okresie 17 II -13 III 1940 r. był żołnierzem Oddziału Wydzielonego WP mjr. „Hubala” – Henryka Dobrzańskiego.  Później pod pseudonimem „Znicz” związał się z konspiracją ZWZ/AK – kapral podchorąży. M.in. redagował gazetkę „Sprawy Polskie”, brał udział w kilku akcjach bojowych.  Walczył też w oddziale partyzanckim AK ppor. „Robota” – Waldemara Szwieca. Aresztowany 23 XII 1943 r. wraz z bratem Józefem Kazimierzem podczas pobytu w Szarbsku. Do końca wojny byli więzieni w obozach koncentracyjnych KL Gross Rosen, Auschwitz II, Mathausen i Gusen II. Po powrocie  do kraju obaj studiowali w Łodzi. Jan Zbigniew zdobył uprawnienia aktorskie i reżyserskie. Od 1961 r. do emerytury był dyrektorem Teatru Lalek w Olsztynie. Utrzymywał liczne związki z Przedborzem przez kuzynkę (zob.) Marię Czajkowską i przyjaźń z rodziną Lembków.

Był odznaczony m.in. Krzyżem Walecznych. Wraz z bratem Józefem Kazimierzem czynni w działalności kombatanckiej, w 2005 r. zostali Honorowymi Obywatelami m. Końskie.

Przeżywszy 93 lata, Jan Zbigniew spoczął 31 VIII 2014 r. obok rodziców na cmentarzu parafialnym w Dąbrówce, gmina Aleksandrów.

Jako współpracownik redakcji „Zeszytów Kombatanckich” sprawił, iż opublikowano w nich w 2002 r. fragment „Wspomnień burmistrza m. Przedborza Konstantego Kozakiewicza” w pierwotnej wersji autorskiej.

Był współautorem cennej 6-tomowej publikacji pn. „Końskie i powiat konecki 1939-1945”, w której zamieścił kilka materiałów odnoszących się do wojennych dziejów Przedborza, a zwłaszcza walk we wrześniu 1939 r. i konspiracji ZWZ/AK. Szczególnie w tym drugim zakresie (z braku materiałów?) jedynie zasygnalizował okres przynależności rejonu Przedborza do Obwodu ZWZ/AK w Końskich, tj. do 10 XI 1942 r. Mankamentem jest także niestety bezkrytyczne wykorzystanie powojennych relacji niektórych kombatantów. W tomie VI zamieścił wiele nazwisk Przedborzan, uczestników i ofiar II wojny światowej.  Opublikował także wspomnienia „Życie w ciekawych czasach”, w tym z okresu zamieszkiwania rodziny Wroniszewskich w Przedborzu.

wroniszewski jzefJózef Kazimierz Wroniszewski (13 II 1925 Kalisz – 30 IX 2013 Warszawa)

W Przedborzu rozpoczął naukę w szkole powszechnej, którą kontynuował dalej już w Końskich. Podczas wojny pod wpływem brata Jana Zbigniewa wstąpił do konspiracji wojskowej. Początkowo pomagał w redagowaniu gazetki „Sprawy Polskie”, później pod pseudonimem „Konrad” walczył w oddziałach partyzanckich AK, m.in. ppor. „Robota” – kapral. Po wojnie zamieszkał w Warszawie i pracował jako ekonomista.

Był odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Krzyżem Walecznych. Przeżywszy 88 lat, spoczął 5 X 2013 r. także na cmentarzu parafialnym w Dąbrówce, gmina Aleksandrów.

Opublikował kilka monografii historycznych z okresu II wojny światowej oraz utwory beletrystyczne, m.in. książkę „Różdżka Jeskego” przedstawiającą szykany i terror niemiecki wobec Żydów na tle małomiasteczkowych realiów Przedborza i Końskich podczas pierwszych lat wojny. Tam też uwiecznił unikalną przedborską ulicę Cielęce Kąty.

Jan Zbigniew Wroniszewski , Życie w ciekawych czasach, Końskie 2009; Józef Kazimierz Wroniszewski, Różdżka Jessego, Warszawa 1982; Bogumił Kacperski, Jan Zbigniew Wroniszewski , Końskie i powiat konecki 1939-1945, Część I – Mieszkańcy Końskich w Kampanii Wrześniowej, Końskie 2004; Część II – „Mała wojna” majora Hubala, Końskie 2005; Część III – Konspiracja konecka 1939 – 1943, Końskie 2005; Część IV – Konspiracja konecka 43-45, Końskie 2006; Część V – Konspiracja konecka 1939-1945, Struktury terenowe: podobwody i placówki, Końskie 2007; Bogumił Kacperski,  Jan Zbigniew Wroniszewski , Józef Kazimierz Wroniszewski, Końskie i powiat konecki 1939-1945, Część VI – Konecka Księga Pamięci, Końskie 2008; „Zeszyty Kombatanckie” nr 31, Warszawa 2002 [współpracownik – Jan Zb. Wroniszewski, Olsztyn]; http://ro.com.pl/zmarl-jan-zbigniew-wroniszewski-olsztynski-aktor-i-rezyser/01151475; http://www.pozegnania.net/38964918-nekrologi-jan-zbigniew-wroniszewski; http://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_Kazimierz_Wroniszewski; http://ponury-nurt.blogspot.com/2013/10/zmar-jozef-kazimierz-wroniszewski-konrad.html

Wojciech Zawadzki