ZAGÓROWSKI Klemens Józef Tomasz (1812-1885) nauczyciel szkoły elementarnej

Urodził się 22 XI 1812 r., w Kalskiej Woli gmina Czarnocin, w powiecie piotrkowskim, w zubożałej rodzinie szlacheckiej Jakuba i Anny z Polewskich. Wówczas jego ojciec był ekonomem w tamtejszym majątku. Wcześniej podobno posiadał majątek na Wołyniu.

O Józefie, gdyż tego imienia używał na co dzień wiadomo, iż 15 VII 1837 r. w Kaliszu był świadkiem na ślubie swej starszej o 10 lat siostry Konstancji z kupcem Kazimierzem Asnykiem. Uprzednio Asnyk w stopniu porucznika, za czasów Wielkiego Księcia Konstantego, służył w wojsku polskim oraz uczestniczył w powstaniu listopadowym 1830/1831. W bitwie w Olszynce Grochowskiej dostał się do niewoli rosyjskiej i został zesłany na Sybir. Konstancja Zagórowska była wychowawczynią dzieci dra Adama Helbicha, z którym przyjaźnił się Kazimierz Asnyk. Pisano o niej, iż:

stanowiła piękny a rzadki typ dawnej niewiasty polskiej, poświęconej tylko i wyłącznie cichemu domowemu życiu i swoim obowiązkom.       

Świadkiem ze strony pana młodego był właśnie Adam Helbich. Nie zaskakuje przeto informacja, iż pierworodny syn Asnyków otrzymał na imię Adam (11 IX 1838 Kalisz – 2 VIII 1897 Kraków). To wybitny polski poeta i dramatopisarz.

Józef Zagórowski podjął pracę nauczycielską w przedborskiej szkole elementarnej najprawdopodobniej już w 1852 r., a na pewno pracował tutaj w 1854 r. Uprzednio był nauczycielem w szkole elementarnej w Nadarzynie.

Mieszkał on w domu społecznym, tzw. domu szkolnika. Przedborska szkoła – zdaniem Joanny Rutowicz – była niewielka, nie uczęszczało do niej więcej niż stu uczniów, miała 3 oddziały. Pobierali w niej naukę katolicy, Żydzi prawosławni, protestanci. Przeważnie były to jednak dzieci chrześcijan, bardzo mało było w niej Żydów, być może dlatego, że posiadali oni własne szkoły – chedery. Chociaż szkoła była koedukacyjna, to chodzili do niej przede wszystkim chłopcy. W przykładowym roku szkolnym 1869/70 na 78 uczniów było zaledwie 20 dziewcząt, co stanowi 25,6% wszystkich uczniów. Składka szkolna wyniosła wtedy 289 rubli i 47 kopiejek. Lekcje odbywały się przed południem. Korzystano z podręczników zatwierdzonych przez władze oświatowe, zwracano uwagę na wypełnianie obowiązków religijnych, lekcje katechizmu prowadzi wikary. W ostatniej, trzeciej klasie uczono geografii politycznej. Przy szkole działała biblioteka, jednakże większość jej zbiorów zaginęła w czasie wydarzeń 1863 roku, pozostały tylko 23 pozycje książkowe.

Być może, iż po zniszczeniach urządzeń szkolnych przy ul. Kościelnej  skutkiem walk powstańców z wojskiem rosyjskim 27/28 VI 1863 r., przez pewien czas Zagórowski kontynuował nauczanie w pomieszczeniach własnego domu. Wg ówczesnej numeracji był to dom nr 67. Musiał być na tyle obszerny, iż zamieszkiwała tam cała, kilkupokoleniowa jego rodzina.

Najprawdopodobniej w 1874 r. Józef Zagórowski odszedł na emeryturę i wtedy jego miejsce zajął (zob.) Marian Kucz.

Nie wiadomo, kiedy i gdzie Józef Zagórowski poślubił Izabellę z Olechnowiczów, ani też o ich drodze życia przed 1852 r. Wiemy, że 27 I 1852 r., w Nadarzynie urodził się ich syn Jan. Do aktu urodzenia syna Józef podał, iż ma 38 lata, choć faktycznie był w 40 roku życia, a jego żona liczy sobie 28 lat.  Już w Przedborzu w 1854 r., urodziła się im córka Marianna, która zmarła jako niemowlę, a rok później syn Józef, który także zmarł mając 3 lata. W Przedborzu przyszły na świat kolejne ich dzieci: córka Izabela urodzona 19 X 1860 r., synowie Ludwik Franciszek urodzony 2 IV 1863 r. oraz Leon Józef urodzony 11 IV 1867 r.

Józef Zagórowski przeżył 73 lata i zmarł w Przedborzu w 1885 r. Jego żona, Izabella z Olechnowiczów przeżyła, wg aktu zgonu, lat 70 i zmarła 27 VII 1889 r. w Przedborzu.

Spośród ich dzieci, jedynie ich syn Jan związał się z Przedborzem. W 39 roku życia (do aktu małżeństwa podał, że ma 35 lat) poślubił 17 V 1891 r. przedborzankę, Teofilę Sinkiewicz lat 28 z Widomy. Zamieszkiwali ze swymi dziećmi w domu nr 67.

Wcześniej, córka Izabela 1 VI 1879 r. poślubiła w Przedborzu młodszego nauczyciela Franciszka Rusinowicza lat 23 z Solca. Syn Ludwik odbył służbę wojskową w armii rosyjskiej i w 1894 r., już jako rezerwista, ożenił się w Szadku z Władysławą Krajewską. Najmłodszy Józef Leon w 1902 r. w Żbikowie (obecnie część Pruszkowa) poślubił warszawiankę Zofię Janinę Śliwowską.

Joanna Rutowicz, Społeczeństwo Przedborza w XIX i początkach XX wieku. Zarys problematyki [w:] „Zeszyty Radomszczańskie”, t.II, 2008 – tam błędy w zapisie nazwiska i roku rozpoczęcia pracy w Przedborzu; materiały autora; http://rodzinastrychalskich.pl ; http://metryki.genealodzy.pl/ ; http://www.info.kalisz.pl/

Wojciech Zawadzki