huraganŻAK Jan (1927-1950) uczeń Gimnazjum i Liceum w Przedborzu, dowódca oddziału partyzanckiego KWP, ps. „Huragan”

Urodził się 30 VIII 1927 r. w Woli Skotnickiej gm. Skotniki. Jego ojciec Leon posiadał tam gospodarstwo rolne. Uczęszczał do szkoły w Skotnikach. Po wojnie podczas rozbrajania miny stracił przedramię lewej ręki. Odtąd przylgnęło do niego przezwisko „łapka”.

Z konspiracją wojskową związał się prawdopodobnie jeszcze podczas wojny. Nawyki codziennego używania ubioru wojskowego, zgodne z powojenną modą, przeniósł na teren przedborskiego gimnazjum. W pamięci koleżanek zapisał się jako bardzo przystojny chłopak, noszący długie, jak kobieta włosy, lubiany, dobry kolega. Znany był także z tego, że nawet do szkoły chodził z pistoletem.

Podczas nauki gimnazjalnej równolegle związany był z działalnością w Konspiracyjnym Wojsku Polskim pod pseudonimem „Huragan”. O niej przetrwały jedynie nieliczne przekazy.

Zapewne jego udział w akcji  ekspropriacyjnej na kasę Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” w Przedborzu, przy ul. Spółdzielczej 2 przed Wielkanocą 1948 r. (?), stał się powodem ścigania go przez Milicję Obywatelską i Urząd Bezpieczeństwa Publicznego. W ich ręce wpadła fotografia, na której Janek Żak był w gronie kilku kolegów szkolnych. Wszyscy oni zostali wezwani do UBP w Końskich na przesłuchania.

Wiadomo też, iż to on wcześniej, 25 I 1948 r. w restauracji p. Kłobuckiej w Przedborzu przy ul. Leśnej, zastrzelił funkcjonariusza UB z Końskich Eugeniusza Wojcieszka lat 22.

Podczas obławy na niego w Pohulance, zdołał zbiec przebrany za kobietę z koszykiem w ręku. Ukrywał się m.in. w kolonii Baraki pod Przedborzem.

Mimo używania zapasek,  w przebraniu kobiecym, został jednak rozpoznany w 1950 r. przez milicjanta na stacji kolejowej w Radomsku (inna wersja: w Koluszkach).

Rozprawę wytoczono mu przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Łodzi. Oskarżono go o działalność w organizacji niepodległościowej KWP, jako dowódcy oddziału na terenie powiatów koneckiego, opoczyńskiego, radomszczańskiego i piotrkowskiego, napady zbrojne na funkcjonariuszy UB oraz posiadanie broni.

Sąd skazał go 26 V 1950 r. na karę śmierci. Wyrok wykonano 1 VIII 1950 r. w Łodzi.

Jego nazwisko widnieje na tablicach memoratywnych pomnika Poległych i Pomordowanych Żołnierzy Konspiracyjnego Wojska Polskiego w Radomsku.

Jednym z jego żołnierzy był m. in. przedborzanin (zob.) Henryk Osicki ps. „Przepiórka” (1923-1949).

AIPN Łódź, sygn. Ld 6/997; W. Zawadzki, Imienna Lista Ofiar m. Przedborza w II wojnie światowej, Przedbórz-Bydgoszcz 2010; J. Żelazko, Wykaz osób skazanych na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Łodzi; relacja Janiny Michalak i innych; materiały ze zbiorów autora; fot. udostępniła Anna Żak-Gorączka; www.honor.pl

Wojciech Zawadzki