RaczkiZDULSKI Józef (ok. 1725 – 1800) ksiądz, pleban rączkowski w l. 1790-1800

Miejsce jego urodzenia nie jest znane. Zmarł w Stanowiskach, swojej macierzystej parafii, w dniu 24 XII 1800 r. W akcie zgonu zapisano:

duszpasterz wsi Rączki należącej do parafii Przedborskiej, prepozyt kurzelowski zmarł w wieku 75 lat, pochowany w kościele Stanowskim.

Ks. Zdulski utrzymywany był przez dziedzica Jana Kantego Karwosieckiego, właściciela wsi Rączki. Karwosiecki, jako mąż wielce bogobojny, zadbał o sprawy materialne duszpasterza a także o wyposażenie kaplicy. Zdulski otrzymał do dyspozycji plebanię, deputat ziemi i także, niepotwierdzony na piśmie, zapis na dobrach Rączki w wysokości 1000 złotych polskich rocznie. Plebania usytuowana była naprzeciwko kościółka, po drugiej stronie dróżki prowadzącej do dworu, a resztki fundamentów przetrwały w ogrodzie szkolnym do lat sześćdziesiątych XX w. Tuż przed śmiercią zapis na dobrach Rączki ks. Zdulski przekazał na rzecz kościoła w Krzęciecicach w powiecie jędrzejowskim. Zapis ten jednak został obalony przed Sądem Gubernialnym Radomskim przez spadkobiercę – Stanisława Karwosieckiego ze względu na brak dokumentu aby ksiądz Zdulski zapis taki posiadał.

Na działce plebańskiej, prawdopodobnie w okresie popowstaniowym, pobudowano szkołę. Deputat plebański przekazany został do dyspozycji miejscowego nauczyciela, który w tejże szkole miał wydzielone mieszkanie. Pamiętam z dzieciństwa, że starsi mieszkańcy wsi często mówili zamiast nauczycielski deputat ziemi – ziemia kościelna.

Za czasów ks. Zdulskiego kościółek pod wezwaniem Św. Trójcy w Rączkach przeżywał największy rozkwit. Odbywały się tutaj regularnie msze święte, tutaj udzielano ślubów mieszkańcom Rączek i Wymysłowa, chrzczono nowo narodzonych i grzebano zmarłych. Ks. Zdulski otrzymał od proboszcza przedborskiego takie uprawnienia, jednakże same księgi narodzin, małżeństw i zgonów prowadzone były przez kościół parafialny w Przedborzu.

Kościółek miał też instrument organowy i własnego organistę. Dowodzi tego zapis w księdze ślubów, że 29 VI 1777 r. zawarł związek małżeński wdowiec Jan Wroński „organista rączkowski”, zamieszkały w Przedborzu.

O dążeniach Rączek do ustanowienia własnej parafii świadczy także fakt, że w aktach arcybiskupich gnieźnieńskich znajduje się zgoda proboszcza przedborskiego datowana na 13 II 1795 r., na odłączenie kaplicy w Rączkach od macierzystej parafii. Być może jednak chodziło tylko o zmianę przynależności do parafii Stanowiska, z którą to bliskie związki utrzymywał zarówno dziedzic Jan Kanty Karwosiecki, jak i ks. Zdulski. Prawdopodobnie jednak to odłączenie nie nastąpiło.

Godny uwagi jest opis kościółka i jego wyposażenia, umieszczony w protokole inwentaryzacyjnym z 1829 r.:

Kościółek mały z drzewa w węgieł zbudowany, do którego wchodząc jest kruchta bez drzwi i podłogi, w tej jest kropielnica stojąca z kamienia wyrobiona, stara, nadpsuta. Z kruchty są drzwi do kościoła, pojedyncze, na zawiasach i hakach żelaznych ze skoblami i wrzeciądzem i łańcuchem zdobionymi i kłódką do zamykania. W kościółku tym podłoga i sufit złe, z tarcic. Ołtarz jeden wielki snycerska robotą zrobiony z tabernakulum i obrazem Świętej Trójcy, drugi na lewej stronie z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej, obrazem świętego Onufrego zasuwany, trzeci – Świętego Józefa, obydwa malarskiej roboty zrobione, ambona ze schodkami, chór ze schodkami i pozytywką złe, chrzcielnica drewniana snycerską robotą zrobiona. Okien pięć zdobnych, szyby złe. Na lewej stronie zakrystia, do której drzwi wewnątrz kościoła dane na zawiasach i hakach ze skoblami i wrzeciądzem, w zakrystii podłoga z tarcic, zła, okno jedno z ozdobnych szyb – złe, okiennica pojedyncza na zawiasach i hakach sztabą żelazna zamykana. Z kościółka wychodzą drzwi na cmentarz, także pojedyncze, duże, na zawiasach i hakach, drągiem drewnianym wewnątrz zasuwane, do którego są kuny żelazne. Na wierzchu kościółka jest kopuła mała drewniana, w tym sygnaturka mała, przed kościołem dzwonnica na dwóch słupach zrobiona, deskami tartemi pobita, na której zawieszone dwa dzwony – jeden średni, drugi mały, obydwa spiżowe. Ta budowla kościoła jest bardzo spróchniała i zawaleniem grozi. Naokoło tego kościoła jest cmentarz drzewem tartym i ciosanym oraz oklakami ogrodzony lecz parkan ten zły. Odpusty w tym kościółku bywają dwa do roku: na Świętą Trójcę i na opiekę św. Józefa. W kościółku tym znajdują się sprzęty i aparaty następujące: ławek do siedzenia dwie: mała jedna, konfesjonały dwa, stolik komoda z szufladami na aparaty kościelne, dzwonek mały przy zakrystii przybitym. Na ścianach obrazów olejno malowanych pięć, na szkle malowany relikwiarz jeden, za szkłem mały obraz na papierze malowany jeden, relikwiarz do ofiary za szkłem, jeden krzyż duży do procesji, krucyfiksów drewnianych na ołtarzach trzy, jeden cynowy do procesji, lichtarzy drewnianych dwanaście, cynowych 6. Chorągwi dwie, baldach blado-różowej materii – nowy w Rączkach za szkłem. Krzesełek 2, firanki gazowe z frandzelkami szychowanemi – bardzo zniszczone, obrusy 3, jeden płócienny, drugi muszlinowy, trzeci muszlinowy. Lampa cynowa wisząca, zepsuta jedna, alby 2, jedna płócienna, druga perkalowa zła, ornatów 9, tj. czerwonych – trzy, zielonych dwa, biały jeden, szafirowy 1, żółty 1. kapa biała do tabernakulum stara, zła – jedna, mszał jeden, pasek 4, drobnych przedmiotów do ubrania kielicha – 18 sztuk, z tych, zupełnie złych 3, welonów pięć, manipularzy siedem, stół osiem, futerał (?) jeden, łańcuszek jeden, firanki szafirowe jedna, muślinowa jedna, płócienkowe szare jedna, monstrancja miedziana posrebrzana i pozłacana jedna, z kamieniami czeskimi. Kielich miedziany pozłacany z paterą jeden, puszka pixida na komunikaty z przykryciem jedna. Kościół ten i znajdujące się w nim sprzęty i aparaty nie są własnością funduszu publicznego Religijnego tylko prywatną własnością dziedziców dóbr Rączki.

Zważyszy, iż od śmierci dziedzica i plebana do chwili inwentaryzacji upłynęło ponad 25 lat, należy domniemywać, że właśnie wtedy kościółek popadł w ruinę. Młody dziedzic nie zamieszkał bowiem w odziedziczonych Rączkach, lecz nadal w Kłomnicach. Dopiero pod koniec swego życia zamieszkał w Wymysłowie. Następny właściciel wsi, Stanisław Kłosowski w miejscu drewnianego, wybudował kościółek murowany.

Od śmierci ks. Zdulskiego Rączki nie posiadały własnego kapelana, dopiero od lat sześćdziesiątych XX w. w kościółku odbywają się niedzielne msze święte. W ostatnich latach zniknęły cenne zabytki przechowywane w tymże kościółku, m. in. portrety rzekomych jego fundatorów.

Archiwum Państwowe w Kielcach, Akta dóbr ziemskich powiatu koneckiego, T.I; Archiwum Państwowe w Radomiu, Regulacja hipoteki dóbr Rączki; Księgi urodzeń, małżeństw i zgonów parafii Przedbórz i Stanowiska; Elżbieta Młynarczyk, Kościół filialny pod wezwaniem św. Trójcy w Rączkach, rkps.; ks. Jan Wiśniewski, Dekanat konecki, Radom 1913; fot. autorka.

Krystyna Stanisławska