RUFF Jan (1895-1941) legionista, adwokat

Urodził się 29 VII 1895 r., w Warszawie w rodzinie Maurycego i Marii z domu Zylber. Jego ojciec, Maurycy pochodzący z Częstochowy poślubił przedborską Żydówkę o nazwisku Zilberstein lub Zylberat, którego zapis skrócono do formy Zylber.

Dziś już trudno dociec rodzaju jego związków z Przedborzem, niemniej w ewidencji Legionów Polskich zapisano go jako „przynależny do Przedborza, gubernia piotrkowska”. Być może burzliwe lata dziecięce spędzał wśród krewnych matki w Przedborzu i stąd, w grupie przedborzan, stawił się w Piotrkowie Trybunalskim przed komisją legionową.     

Początkowo kształcił się w gimnazjum rządowym w Częstochowie. Jednak za udział w strajku szkolnym w 1905 r. został usunięty z tej szkoły. Od 1907 r. kontynuował naukę w I Gimnazjum Polskim Waleriana Kuropatwińskiego w Częstochowie. Rok później wstąpił do Związku Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej, co było powodem aresztowania go w 1911 r.  Po zwolnieniu przeniósł się do gimnazjum w Piotrkowie. Gdy nawiązał kontakt z Polską Partią Socjalistyczną – Frakcja Rewolucyjna, został usunięty także z tej szkoły.

W 1913 r., jako student nadzwyczajny podjął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu we Lwowie, znajdującym się wówczas w zaborze austriackim. Tam też pod pseudonimem „Niezguła” przystąpił do Związku Strzeleckiego. Po wybuchu wojny wstąpił do Legionów Polskich. Po kursie podoficerskim, jako kapral służył w 4 kompanii IV batalionu 5 Pułku Piechoty I Brygady Legionów. Brał udział w bitwach pod Krzywopłotami (16-19 XI 1914) i Łowczówkiem (22-26 XII 1914). Ciężko ranny w bitwie pod Konarami (16-23 V 1915), po długiej rekonwalescencji powrócił do Warszawy. W 1916 zdał maturę i rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. W l. 1918-1920 nadal służył w Wojsku Polskim. Uczestniczył w wojnach polsko-ukraińskiej i polsko-sowieckiej.

Być może wcześniej, niż ok. 1920 r. przeszedł na chrześcijaństwo przy udziale arcybiskupa warszawskiego, kardynała Aleksandra Kakowskiego. On także zwolnił Jana Ruffa z dwukrotnych zapowiedzi o zawarciu związku małżeńskiego. Jako 24-letni student prawa zamieszkały w Warszawie przy ul. Smolnej 2979 i ówcześnie ogniomistrz w 3 Pułku Artylerii Ciężkiej, w dniu 24 II 1920 r., po jednokrotnie ogłoszonych zapowiedziach w parafii Wszystkich Świętych przy pl. Grzybowskim w Warszawie, zawarł religijny związek małżeński z 21-letnią warszawianką, panną Marią Janiną Butłow, córką Chaima Hersza i Felicji z domu Seydeman. Ruff, na zawarcie małżeństwa dostarczył pisemną zgodę z dnia 19 II 1920 r. z Dowództwa Okręgu Generalnego w Lublinie. Świadkami uroczystości byli m.in. Mieczysław Ocieszyński i Tadeusz Zylber, urzędnicy państwowi. W tym czasie krótko służył w Wydziale Propagandy Oddziału II Ministerstwa Spraw Wojskowych, po czym wrócił do pułku.

Podczas urlopów, w trakcie służby wojskowej, kontynuował studia na uniwersytecie i ukończył je w czerwcu 1922 r.

Po studiach początkowo pracował w sądownictwie, ale podjął aplikację u adwokata Kazimierza Sterlinga. W marcu 1927 r. został wpisany na listę adwokatów w Warszawie. Specjalizował się w sprawach karnych. Rozgłos przyniósł mu wyrok uniewinniający w procesie Królikowskiego, oskarżonego o zabójstwo Michałowskiej. Pisano o nim, że „zdobył pozycję wybitnego obrońcy i znawcy prawa karnego”. Z jego pomocy miał korzystać Teodor Duracz, słynny obrońca działaczy komunistycznych.       

Był autorem wielu zarówno prasowych korespondencji wojennych z walk legionowych, jak i wielu cenionych artykułów z zakresu prawa. Wydał m.in. książkę „Dyscyplina adwokatury” (Warszawa 1939), o której mówi się, że pozostaje „nieocenionym do dziś zbiorem tez i orzeczeń sądów dyscyplinarnych”.                  

W 1936 r. został prezesem Rady Naczelnej Wszechstanowego Bloku Żydów Polskich. Należał do Związku Legionistów Polskich i Koła Piątaków.

Podczas II wojny światowej, 31 III 1941 r. został aresztowany w Warszawie przez gestapo i z Pawiaka zesłany do KL Auschwitz, nr obozowy 13532. Zginął w obozie 5 XI 1941 r.

Jego biografka Zofia Wassong-Zakrzewska pisała o nim:

„Prawy i szlachetny człowiek, zaskarbił swoimi zaletami umysłu powszechną życzliwość i uznanie kolegów”.

Był odznaczony Krzyżem Niepodległości, Medalem za Wojnę 1918-1921, odznaką I Brygady „Za Wierną Służbę”, odznakami Orlęta i „Gwiazdą Przemyśla” oraz zagranicznymi: łotewskim Medalem Pamiątkowym 1918-1928 i austriackim srebrnym Medalem za Waleczność 2. kl.

Jego żonę Marię, Niemcy uwięzili w KL Ravensbrück. Miał syna Piotra, architekta, który po wojnie mieszkał we Francji.  

Marek Gałęzowski, Na wzór Berka Joselewicza. Żołnierze i oficerowie pochodzenia żydowskiego w Legionach Polskich, Warszawa 2010; Janusz Cisek, Ewa Kozłowska, Łukasz Wieczorek, Słownik Legionistów Polskich 1914-1918;  Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim, Księga ludności stałej m. Przedborza;  http://cyra.wblogu.pl/polak-wyznania-mojzeszowego.html;http://metryki.genealodzy.pl/metryka.php?ar=8&zs=9264d&sy=344&kt=1&skan=182.jpg#zoom=1.4836552748885588&x=0&y=408

Wojciech Zawadzki

Jan Ruff w mundurze legionowym