soniewski jzefSŁONIEWSKI Józef (1915-1982) Przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Przedborzu

Urodził się 21 IV 1915 r. w miejscowości Stendal (Niemcy) w rodzinie Władysława (1890-1963) i Antoniny (1887-1941) (z d. Obara). Jego rodzice w 1913 r. wyjechali do Niemiec w poszukiwaniu pracy. Rodzina wróciła do Polski w 1919 r.

W l. 1925-1932 uczęszczał do 7-klasowej Szkoły Powszechnej w Przedborzu. Przez kolejne 3 lata uczył się zawodu kołodziejskiego u Walentego Warzyńskiego z Przedborza. W kolejnych latach pracował w fabryce noży i nożyczek Czesława Brzechowskiego, a potem do powołania do służby wojskowej w warsztacie stolarskim Stanisława Różyckiego.

25 III 1938 r. wcielony został do 25. Pułku Piechoty w Piotrkowie Trybunalskim z przydziałem na celowniczego w kompanii ciężkich karabinów maszynowych. W okresie 1 IX 1938 – 28 II 1939 r. uczył się w szkole podoficerskiej. Po jej ukończeniu mianowany został starszym strzelcem i przydzielony do 2 kompanii ckm-ów jako karabinowy. 13 VI 1939 r. awansował na stopień kaprala.

Jego pułk 24 VIII 1939 r. zajął stanowiska obronne na zachód od Częstochowy w ugrupowaniu bojowym macierzystej 7. Dywizji Piechoty. Po napaści Niemiec na Polskę w toku ciężkich walk w dniach 1-3 IX 1939 r., dywizja została rozbita, a kpr. Słoniewski dostał się w Lelowie do niewoli niemieckiej. Wywieziono go do obozu jenieckiego Stalag IV A w Saksonii (na południe od wioski Elsterhorst, obecnie Nardt, w pobliżu miasta Hoyerswerda). Otrzymał tam nr jeniecki 535/IV A. Po czterech tygodniach został przeniesiony do mniejszego obozu na wieś, do pracy na roli. 7 VII 1940 r. Niemcy zmusili go do zrzeczenia się statusu jeńca wojennego i pozostania cywilnym robotnikiem przymusowym. Po 2 i pół roku robót w polu, Słoniewskiego przydzielono do pracy w warsztacie kołodziejskim w mieście Leisnig. Do Polski wrócił po wyzwoleniu 28 IX 1945 r.

27 IV 1946 r. poślubił w Przedborzu Kazimierę Franciszkę Skorupską (1922-2016), córkę bednarza Stanisława Skorupskiego (zm. 1963 r.) z ul. Korycińskiej 13. Po ślubie zamieszkał u teściów, pomagając w prowadzeniu warsztatu. W 1947 r. wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej. W tym samym roku zaczął znów pracę u stolarza Różyckiego, gdzie pracował do 1948 r. Wtedy został zatrudniony w Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” w Przedborzu jako sprzedawca w piekarni. W lutym 1949 r. partia wytypowała go na 5-miesięczne szkolenie w szkole partyjnej w Pabianicach. Po powrocie, w lipcu 1949 r. został wybrany sekretarzem Miejskiego Komitetu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Funkcję tę pełnił do czasu powierzenia mu stanowiska kierownika zakładu „Staldrzew” w Przedborzu, tj. do 1 XI 1953 r.

Równolegle, Józef Słoniewski wybrany został 10 V 1949 r. przez Miejską Radę Narodową społecznym wiceburmistrzem Przedborza (burmistrzem był Jerzy Rogoziński), a po zmianach ustawowych z 1950 r. i zniesieniu stanowiska burmistrza, do stycznia 1953 r. był zastępcą przewodniczącego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej (do grudnia 1951 r. przewodniczącym był Bolesław Chrzanowski, później Stanisław Kochanowski).

W dniu 23 XII 1954 r. Słoniewski wybrany został przewodniczącym Prezydium MRN w Przedborzu. Do 31 XII 1954 r. pełnił jeszcze funkcję kierownika „Staldrzewu”, a od 1 I 1955 r. formalnie objął etatowe stanowisko Przewodniczącego Prezydium. Sprawował je przez kilka kolejnych kadencji, wybierany w 1958 (wówczas podczas sesji MRN na stanowisko przewodniczącego oprócz Słoniewskiego zgłoszono także kandydaturę Stanisława Patyny), 1961, 1965 oraz 1969 r. W kwietniu 1961 r. powołany został także (obok Mariana Wicika i Zygmunta Gaja) w skład niestałej komisji dla opracowania regulaminu obrad rady narodowej.

W latach kadencji Słoniewskiego utworzono stały zespół pracowników do sprzątania miasta (popularnie zwany “Mazowszem”) i prac remontowo-budowlanych, który posłużył do m.in. położenia i ukwiecenia nowych chodników na głównych ulicach miasta, zbudowania wodociągów oraz wymurowania od nowa (zamiast kamieni przekładanych darniną) muru przeciwpowodziowego wzdłuż Pilicy w prawobrzeżnej części miasta. W 1958 r. oddano do użytku pierwsze w mieście bloki mieszkalne przy ul. Mostowej (obecnie nr 4 i 6). W 1963 r. stanął na czele Społecznego Komitetu Budowy Szkoły 1000-lecia w Przedborzu, a w listopadzie 1965 r. był jednym z organizatorów uroczystości otwarcia nowej szkoły. W 1966 r. przeniesiono szkołę z ratusza do nowego budynku, a w opróżnione miejsce, po przeszło 30 latach zajmowania „tymczasowej” siedziby, powróciły władze miasta. Do dotychczasowego budynku Prezydium MRN przy ul. Pocztowej, po remoncie przeniesiono przedszkole. W latach 60-tych w ramach zabudowy zniszczonego podczas wojny miasta, stanął w Rynku budynek domu kultury. Pod koniec lat 60-tych ze środków Wojewódzkiej Rady Narodowej wybudowano w Przedborzu pierwszy żelbetowy most.

Józef Słoniewski był zarówno ostatnim, jak i najdłużej urzędującym przewodniczącym Prezydium MRN. Funkcję tę pełnił aż do kolejnej reformy administracji publicznej w 1972 r., która zlikwidowała prezydia, powołując jednocześnie jednoosobowe organy wykonawcze – naczelników gmin.

W okresie 1 I 1973 – 31 X 1980 r. Słoniewski pracował w Urzędzie Miasta i Gminy w charakterze starszego referenta rolnego oraz starszego instruktora rolnego w Gminnej Służbie Rolnej.

Interesował się historią Przedborza. Zgromadził wiele starych dokumentów i fotografii dotyczących Przedborza (pasję tą kontynuuje jego syn, Jan). W lipcu 1973 r., podczas obchodów 550. rocznicy nadania praw miejskich Łodzi w Przedborzu zorganizował wystawę pamiątek związanych z historią Przedborza. Był także miłośnikiem pszczelarstwa. Pod koniec życia przewodniczył przedborskiemu kołu pszczelarzy.

Dochował się pięciorga dzieci: Jadwigi Władysławy (ur. 1948 r.), Jana Stanisława (ur. 1951 r.), Ryszarda Józefa (ur. 1953 r.), Mieczysława Mariana (ur. 1955 r.) i Krzysztofa Bogdana (ur. 1958 r.).

Zmarł 21 X 1982 r. Spoczywa na cmentarzu parafialnym w Przedborzu.

Był odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1975 r.), Złotym Krzyżem Zasługi (1969 r.), Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 r., Medalem XXX lecia Polski Ludowej (1974 r.), odznaką „1000-lecia Państwa Polskiego” i odznaką MSW „XX lat w Służbie Narodu” (1966 r.).

Archiwum Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu, sygn. WASt-Stalag IV A, l. 480; informacje Jana Słoniewskiego (także fotografia); T. Michalski, Przedborscy herosi i mocarze, Przedbórz 2002/2003, s. 64; J. Łukasik, Organizacja Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Przedborzu [w:] Badania nad dziejami regionu piotrkowskiego, Zeszyt 7, Piotrków Trybunalski 2008, s. 108, 115, 117-119; P. Grabalski, Władze Przedborza po II wojnie światowej (oprac. własne); T. Michalski, Klimaty dawnego Przedborza i okolic, Przedbórz 2013, s. 191; W. Domagała, Początek Tysiąclatki w Przedborzu, www.przedborz.com.pl (Historia); materiały Mirosława Kapuścińskiego, Wojciecha Zawadzkiego oraz autora.

Paweł Grabalski