wolska-zofia

WOLSKA Zofia (1909-1974) nauczycielka

Urodziła się 15 V 1909 r. w Warszawie, w rodzinie Jakuba i Heleny ze Smardzewskich. Jakub Zmysłowski był pracownikiem fizycznym, a matka zajmowała się wychowaniem dzieci i gospodarstwem domowym. Po wybuchu I wojny światowej ojciec został powołany do wojska rosyjskiego, w którym służył do końca wojny. W tym czasie matka pozbawiona środków utrzymania, wywiozła Zofię z bratem do rodziny na wsi.

W 1925 r. Zofia ukończyła szkołę powszechną w Warszawie i zdała egzamin wstępny na I kurs Państwowego Seminarium Nauczycielskiego im. Elizy Orzeszkowej, przy ul. Nowolipki 11 w Warszawie. Naukę zakończyła w 1930 r. i otrzymała dyplom nauczycielki szkół powszechnych.

Od 1 VIII 1930 r. została zatrudniona jako nauczycielka w Publicznej Szkole Powszechnej Żeńskiej w Końskich. Była tam opiekunką drużyny harcerskiej żeńskiej i wstąpiła do Związku Nauczycielstwa Polskiego. W l. 1931-32 dojeżdżała do Warszawy na Państwowe Kursy Nauczycielskie w specjalności fizyko-matematycznej, które ukończyła z wyróżnieniem. W kwietniu 1933 r. zdała egzamin praktyczny na stałą nauczycielkę szkoły powszechnej.

Również w 1933 r., poślubiła nauczyciela (zob.) Wacława Michała Wolskiego i od 1 IX tr. oboje przenieśli się do Przedborza, do 7-klasowej Publicznej Szkoły Powszechnej. Tutaj także kontynuowała pracę z harcerską drużyną żeńską. Znalazła się też w gronie współzałożycieli Spółdzielni Spożywców „Przyszłość”  (zob. Ignacy Witek).

W 1934 r. urodziła córkę Barbarę Teresę, a w 1938 r. syna Macieja Wacława (zm. 1991). Podczas działań wojennych, w pierwszych dniach września 1939 r. spłonęło całe mienie jej rodziny. Mąż Wacław podjął wkrótce pracę nauczycielską w szkole w Nosalewicach. Jako oficer rezerwy WP zaangażował się również w działalność konspiracyjną. Zamieszkali wówczas w podprzedborskiej wsi Ludwików. Zofia już od 15 III 1940 r. podjęła pracę nauczycielską w ramach tajnego nauczania dzieci i młodzieży. Kontynuowała ją do 15 I 1945 r.

We wrześniu 1939 r., podczas działań wojennych w Warszawie jej ojciec stracił wzrok i wkrótce zmarł. Opieka na matką spoczęła teraz na Zofii.

Mąż Wacław został podstępnie wezwany 8 IV 1941 r. przez Niemców na naradę do Końskich. Tam aresztowano go i zesłano do obozów koncentracyjnych, kolejno: KL Auschwitz i KL Gross Rosen, gdzie zginął 7 VIII 1942 r. Po wyzwoleniu zmarł także jej jedyny brat.

Zofia Wolska mając na utrzymaniu dwoje dzieci i swoją matkę, chroniąc się przed wywózką na roboty przymusowe, 15 V 1942 r. podjęła pracę w tartaku w Przedborzu, gdzie pracowała do wyzwolenia.

Po uruchomieniu szkolnictwa 1 II 1945 r. wróciła do Szkoły Podstawowej nr 1. Od roku szkolonego 1948/49 aż do emerytury po 31 VIII 1964 r.  pracowała na pełnym etacie w 11-letniej Szkole Ogólnokształcącej, zarówno w Szkole Podstawowej nr 2 jak i w Liceum Ogólnokształcącym. Przez jakiś czas była także kierownikiem internatu. Później jeszcze pracowała w niepełnym wymiarze, jako emerytowany nauczyciel matematyki.

Słynęła z odnotowywania w swoim notesiku ocen uczniów za każdą pracę domową i lekcję. Dopiero średnie oceny z kilku tych szczegółowych, były zamieszczane w dzienniku klasowym. Uczniowie zapamiętali ją także z powodu przychodzenia na lekcje w fartuchu podobnym do fartuchów szkolnych uczennic.

Była typem działaczki społecznej. Angażowała się w działania społeczne i akcje polityczne. Należała do organizacji zawodowych, jak Związek Nauczycielstwa Polskiego; społecznych: Związek Harcerstwa Polskiego, Polski Czerwony Krzyż, Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, Towarzystwo Opieki nad Sierotami; spółdzielczych: Spółdzielnia Spożywców, Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”, Spółdzielnia Oszczędnościowo-Pożyczkowa (później: Bank Spółdzielczy w Przedborzu); kombatanckich, jako podopieczna: Związek Bojowników o Wolność i Demokrację i politycznych: Polska Partia Socjalistyczna (od lutego 1945 r. do zjednoczenia w 1948 r.), potem Polska Zjednoczona Partia Robotnicza z której wystąpiła na własną prośbę  we wrześniu 1957 lub 1958 r. i wstąpiła ponownie w 1962 r.

Samotna, nie wyszła powtórnie za mąż. Ze skromnej nauczycielskiej pensji kształciła dzieci. Córka studiowała stomatologię w Akademii Medycznej we Wrocławiu, którą ukończyła w 1956 r. Syn Maciej musiał przerwać studia polonistyczne w 1955 r. na skutek ciężkiej choroby. Na jej barkach spoczywała także troska o matkę, która była już w podeszłym wieku. Jej matka przeżyła 88 lat i zmarła w 1968 r. Zofia Wolska walczyła z przeciwnościami losu z uporem i nadzieją.

Odznaczona w 1955 r. Srebrnym Krzyżem Zasługi i kilkoma dyplomami honorowymi. W pamięci Przedborzan zapisała się jako piękna postać znakomitej nauczycielki i cichej bohaterki.

Zmarła w wieku 65 lat 18 XII 1974 r. i spoczęła w grobie rodzinnym na przedborskim cmentarzu.

Archiwum Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Przedborzu, Akta Zofii Wolskiej; materiały autora.

Wojciech Zawadzki