Ten biogram zaczyna się nietypowo i sensacyjnie, od kartki rękopisu dołączonej do nieznanych dotąd i niepublikowanych wspomnień burmistrza miasta Przedborza (zob.) Konstantego Kozakiewicza (zob. też: https://psbprzedborz.pl/pamietnik-burmistrza-miasta-przedborza-konstantego-kozakiewicza-suplement-1/). Rękopis to gryps więźnia z aresztu miejskiego na dziedzińcu Magistratu Miasta Przedborza.
Tekst grypsu:
…………………………………………..
„Zostałem aresztowany w Czermnie i po przesłuchaniu przewieziony do Przedborza. Tu przesłuchiwano mnie znowu. Bito mnie w twarz i batem w głowę i w nerki. Czuje okropny ból głowy, gorzej jednak że rodzice kiedy się dowiedzą, umrą. Straciłem w wojnę brata w Oświęcimiu i cios nowy będzie ponad siły staruszków, tem bardziej, że przecierpieli oni wiele od bolszewików.
Obecnie pragnę śmierci, gdyż nawet w wypadku cudownego ocalenia stracę moje zdolności.
Nie należy jednak liczyć mi to za słabość. Póki nie stracę zmysłów będę twardy.
Pewnie mnie prędko wywiozą. Jeżeli jest możność co zrobić to b. prędko. Proszę się spytać księdza, czy mogę na kartce przysłać wyznania grzechów i otrzymać absolucję. B. ważne to dla mnie”.
…………………………………………………
Opis formalny: Tekst jednostronny, na czystej kartce papieru, napisany ołówkiem, bez skreśleń i poprawek. Kartka nosi ślady składania w ósemkę.
Dopiski: 1/ Na marginesie ołówkiem, ręką Konstantego Kozakiewicza: „podobno zwolniony”. 2/ Pod tekstem, długopisem, innym charakterem pisma: „20-VII-1943 (Białecki)”. Data zapisana z błędem datowania, właściwa data wynikająca z dokumentów to 20 VIII 1943 r.
Jest to jedyny znany wojenny gryps z przedborskiego aresztu. Przypomnijmy, że nieco wcześniej, 5 VII 1943 r., przedborski oddział dywersyjny Armii Krajowej o kryptonimie „Izabela” pod dowództwem (zob.) Bronisława Skury-Skoczyńskiego ps. „Robotnik”, uwolnił z tego aresztu komendanta placówki AK w Górach Mokrych, sierż. Zygmunta Martynowicza ps. „Las” z Żeleźnicy. Doskonale znał te fakty dozorca aresztu (zob.) Stefan Kowalczyk. Z pewnością to on był pierwszym adresatem i zarazem pośrednikiem na drodze przekazania grypsu. Gdy żandarmi zabrali więźnia, gryps stracił aktualność. Zapewne wtedy dozorca przekazał go burmistrzowi, który często jeździł do Końskich.
Kim był Białecki? To Konecczanin, syn inżyniera metalurga Antoniego Tadeusza Białeckiego i Aleksandry Marii z Żurawskich. Urodził się 30 IV 1921 r. w m. Wyksa (aktualnie: Obwód niżnonowogrodzki, Rosja). Ojciec do 1914 r. pracował w Hucie „Katarzyna” w Sosnowcu, wtedy w zaborze rosyjskim. Po wybuchu I wojny światowej wraz z rodziną został ewakuowany w głąb Rosji do Wyksy, gdzie kontynuował pracę w zakładach metalurgicznych.
Od wybuchu rewolucji bolszewickiej w 1917 r. rodzina starała się o powrót do kraju. Już po zakończeniu działań wojennych polsko-sowieckich i zawarciu traktatu pokojowego w Rydze 18 III 1921 r., w Wyksie urodził się właśnie Andrzej Jan. Narodziny syna dodatkowo skomplikowały ich położenie, gdyż mógł zostać zatrzymany, jako obywatel Rosji sowieckiej. Sowieci wszelkimi sposobami utrudniali powroty Polakom do Ojczyzny.
Gdy szczęśliwie udało się je pokonać, w kraju osiedli w rodzinnym mieście Tadeusza w Końskich i zamieszkali przy ul. Browarnej 4. Andrzej (imię używane) został ochrzczony 29 IX 1921 r. w koneckim kościele św. Mikołaja, przez stryja ks. Jana Białeckiego, kanonika Kapituły Kieleckiej.
Do wybuchu wojny w 1939 r. Andrzej już po maturze, zdołał jeszcze ukończyć 3 trymestry studiów medycznych na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.
Jego młodszy brat, o którym wspomniał w grypsie, Jan Maria urodził się w Końskich 16 II 1923 r., i był wtedy uczniem IV klasy koneckiego gimnazjum. Wskutek wojny obaj musieli przerwać naukę. Od początku okupacji niemieckiej w całym społeczeństwie narastał bunt wobec brutalnej polityki wroga. Jan już 12 XII 1940 r. został zatrzymany przez funkcjonariuszy Gestapo wraz z kilkunastoma innymi uczniami za wystąpienia antyniemieckie. Był przetrzymywany przez kilka godzin w areszcie w Końskich i przesłuchiwany na okoliczność przynależności do organizacji podziemnej.
W 1941 r. Andrzej wstąpił do Związku Walki Zbrojnej i przyjął pseudonim „Bis” z przydziałem służbowym do 201 plutonu. Praktycznie cała rodzina już wtedy udzielała się w konspiracji niepodległościowej.
Jednak to Jan, jako elew kursu podchorążych Narodowej Organizacji Wojskowej pseudonim „Damian” został aresztowany 15 VII 1942 r. i osadzony w więzieniu w Radomiu. Stamtąd wywieziony 1 IX 1942 r. do KL Auschwitz. Jako więzień nr 62339 został zamordowany 3 XII 1942 r. To o śmierci Jana wspominał autor grypsu.
Co robił Andrzej w Czermnie w dniach 19-20 VIII 1943 r.? Możemy się tylko domyślać że wykonywał jakieś zadania służbowe. Po zmianie przynależności Podobwodu AK Przedbórz z Obwodu Końskie do Obwodu Radomsko, terenowe struktury konspiracyjne ulokowano właśnie w Czermnie. Tam Andrzej został aresztowany przez żandarmerię niemiecką z Przedborza.
W grypsie martwił się o to, jak jego aresztowanie odbiorą rodzice. Zdawał sobie sprawę z beznadziejnego swego położenia, że Niemcy wiedzą o jego pracy w konspiracji.
Tymczasem w tym samym czasie, nocą 19-20 VIII 1943 r. w Końskich odbyły się potężne aresztowania Polaków, żołnierzy Armii Krajowej. Ich skalę szacowano na około 450 osób. Prawdopodobnie lista zawierała 335 nazwisk spośród żołnierzy AK i miejscowej inteligencji. O jej sporządzenie posądzano plutonowego AK, agenta gestapo Maksymiliana Szymańskiego ps. „Relampago” (zob. jego znajomość z niemieckim komisarzem Przedborza Hugonem Kunigiem). W rzeczywistości aresztowano około 275 osób. Zesłano ich do obozu koncentracyjnego KL Auschwitz. Przeżyło go tylko 90 osób.
Aresztowano i zamordowano też jego ojca Tadeusza, numer obozowy 138010 (29 IX 1882 Końskie – 11 X 1943 KL Auschwitz). W KL Auschwitz zginęły także aresztowane wówczas jego siostry: Barbara, numer obozowy 62339 (1 VIII 1912 Sosnowiec – 13 I 1944) i Teresa, numer obozowy 62341 (4 VIII 1915 Wyksa – 18 XII 1943). Więcej szczęścia miała siostra Jadwiga, numer obozowy 55049 (ur. 30 IX 1918 Wyksa), która przeżyła uwięzienie a była także w KL Ravensbrück. I co ciekawe, spośród całej rodziny, to ona pseudonim „Jaga”, była najwyżej posadowiona w strukturach konspiracji. Była sekretarką i szyfrantką Komendy Obwodu AK Końskie.
Andrzej nie miał wiedzy, że jego aresztowanie jest elementem tak szerokiej akcji. Nie wiemy też, czy w jakiejś formie spotkał się z przedborskim księdzem. Najprawdopodobniej został niebawem odwieziony do więzienia do Końskich. Dopiero tam od współwięźniów mógł nieco więcej dowiedzieć się o skali aresztowań. Po jakimś czasie został przewieziony do więzienia w Radomiu. To wiązało się z kolejnym znęcaniem w trakcie przesłuchań.
Dopiero 14 IX 1943 r. trafił do obozu koncentracyjnego KL Auschwitz. Tam otrzymał numer obozowy 150091. Spisano jego wizerunek: „wzrost 168 cm, szczupły, twarz owalna, oczy niebieskie, nos falisty, usta zamknięte, uszy duże, 3 zęby uszkodzone, włosy blond, znajomość języków polski i niemiecki, znaki szczególne: nosi okulary. Kawaler, student medycyny”.
W obozie miał możność spotkać się z ojcem i być może także z siostrami. Wiemy, że grupa konecczan utrzymywała ze sobą dość ścisłe kontakty i być może już wtedy Andrzej został skierowany na funkcję sanitariusza. W kolejnych miesiącach październik, grudzień i styczeń przeżywał śmierć swoich najbliższych. W grudniu 1944 r. został przeniesiony jako sanitariusz do obozu koncentracyjnego KL Buchenwald, gdzie otrzymał nr 106904. Z dokumentów obozowych wynika, że Andrzej Białecki w nieznanych okolicznościach, w terminie 6 – 22 V 1945 r. przebywał także w KL Flossenburg. Oba te obozy koncentracyjne zostały wyzwolone jeszcze w kwietniu 1945 r.
Po wyzwoleniu przez kilka miesięcy odbywał kurację m.in. w Schwandorfie i Bambergu. Do Końskich powrócił najpewniej po lipcu 1945 r.
W kraju Andrzej Białecki ożenił się z Konecczanką, Jadwigą Sokalską (ur. 3 X 1926 Przedbórz). To córka Przedborzan, nauczyciela, później sekretarza Starostwa w Końskich Ludwika Sokalskiego i Zofii Kosińskiej, córki przedborskiego nauczyciela (zob.) Lucjana Kosińskiego. Białeccy przez jakiś czas mieszkali w Opolu, by w 1964 r. osiąść w Legnicy. Tam Andrzej zmarł 14 I 1990 r. i spoczął na miejscowym cmentarzu komunalnym (J6/6/4). Jadwiga dołączyła do niego 24 IX 2021 r.
Wojciech Zawadzki
Wspomnienia Konstantego Kozakiewicza, źródło zastrzeżone; Archiwum w Alorsen i Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau dokumentacja obozowa Tadeusza, Andrzeja, Jana, Barbary, Teresy i Jadwigi Białeckich; Kacperski B., Wroniszewski J.Z., Końskie i powiat konecki 1939 – 1945. Cz. 3, Konspiracja konecka 1939-1943, Końskie 2005, także: Część 4, Konspiracja konecka 1943-1945, Końskie 2006, także: Cz. 6, Konecka księga pamięci, Końskie 2008; Sasal–Sadowska H., W poszumie lasów koneckich. Tajne nauczanie, walka, martyrologia nauczycieli i młodzieży w powiecie koneckim w okresie okupacji 1939-1945, Kraków-Wrocław 1983; Wilczur J. E., Sosny były świadkami, Warszawa 1982; Biograficzny Internetowy Słownik Ziemi Koneckiej, zob. hasła: Białecka, Białecki; Przedborski Słownik Biograficzny, zob. hasła: Kosiński Lucjan, Kunig Hugon Oskar, Kowalczyk Stefan, Kozakiewicz Konstanty, Skura-Skoczyński Bronisław ps. „Robotnik”; informacje Barbary Wicik-Górawskiej; podziękowania dla Biblioteki Publicznej w Końskich; https://ofiary.auschwitz.org/transports/932; https://pl.wikipedia.org/wiki/Akcja_w_Ko%C5%84skich; http://pamieciniepodleglosc.pl/; https://geneszukacz.genealodzy.pl/