SOSNA Władysław (1903 – 1964), nauczyciel, kierownik 7-klasowej Szkoły Powszechnej nr 2, więzień niemieckich obozów koncentracyjnych, dyrektor 11-letniej Szkoły Ogólnokształcącej

Urodził się 3 X 1903 r. w Krakowie, syn Marii Sosna, ojciec NN. Posiadał wykształcenie średnie, nauczycielskie. Sprowadził się do Przedborza na początku lat 30-tych. Mieszkał z żoną Janiną i jednym dzieckiem w domu Bolesława Brylskiego, przy ul. Krakowskiej 45. Pracował jako nauczyciel w 7-klasowej Szkole Powszechnej w Przedborzu. Udzielał się w życiu miasta. W 1935 r. został powołany na przewodniczącego Komisji Rewizyjnej Rady Miejskiej. Miasto dążąc do rozładowania przeludnionej szkoły, […]

14 lut, 2026

Urodził się 3 X 1903 r. w Krakowie, syn Marii Sosna, ojciec NN.

Posiadał wykształcenie średnie, nauczycielskie. Sprowadził się do Przedborza na początku lat 30-tych. Mieszkał z żoną Janiną i jednym dzieckiem w domu Bolesława Brylskiego, przy ul. Krakowskiej 45. Pracował jako nauczyciel w 7-klasowej Szkole Powszechnej w Przedborzu. Udzielał się w życiu miasta. W 1935 r. został powołany na przewodniczącego Komisji Rewizyjnej Rady Miejskiej.

Miasto dążąc do rozładowania przeludnionej szkoły, wielkim, własnym wysiłkiem (zob. Kozakiewicz Konstanty) wybudowało modernistyczny gmach nowej Szkoły Powszechnej oznaczonej nr 2, w lewobrzeżnej części Przedborza przy ul. Piotrkowskiej. W rywalizacji nauczycieli o stanowisko kierownika, z Przedborzaninem (zob.) Czesławem Turno, zwyciężył jednak przybysz Władysław Sosna. Do wyboru i zatwierdzenia Władysława Sosny na to stanowisko przez Powiatowego Inspektora Szkolnego w Końskich, bez wątpienia przyczyniła się jego działalność polityczna w strukturach sanacyjnego Obozu Zjednoczenia Narodowego. On więc otworzył tę szkołę w dniu 1 IX 1937 r. dla uczniów zamieszkałych na Widomie i w okolicy. W ten sposób utrwalił się podział mieszkańców mieszkających „po tej, albo po tamtej stronie” rzeki Pilicy, który przetrwał 30 lat, do czasu wybudowania szkoły „tysiąclatki” w 1965 r.

Po napaści Niemiec na Polskę 1 IX 1939 r. nauka szkolna została zawieszona, a budynek zajęty przez żandarmerię niemiecką. Okupant zezwolił na podjęcie nauki szkolnej dopiero od stycznia 1940 r., lecz tylko w budynku Szkoły Powszechnej nr 1, którą nadal kierował (zob.) Ludwik Tomczyński. Władze okupacyjne nie zezwoliły części nauczycieli na podjęcie pracy. Nauczycielka (zob.) Salomea Buś zapisała, iż nowy program szkolny ma objąć: „(…)czytanie, pisanie, naukę rachunkowości i przyrodę. Wszystkie podręczniki mają być zebrane i wywiezione do Końskich. O historii polskiej lub literaturze mówić nie wolno. Polski jako kraju nigdy nie będzie – historia to fałsz, geografia będzie taka, jaką wyznaczy władca Wielkiej Rzeszy. Polakom wystarczy, jak będą umieli się podpisać”.

Na przełomie lat 1939/40 komendant obwodu koneckiego Związku Walki Zbrojnej por. „Brzoza”, „Górski” – Jan Stoiński wprowadził do pracy konspiracyjnej kilku nauczycieli z Przedborza. Byli to: (zob.) por. Wacław Wolski, (zob.) ppor. Władysław Chudy, (zob.) Antoni Żurawski i Władysław Sosna. Prowadzili pracę wywiadowczą i organizacyjną.

Niespodziewanie, 8 VII 1940 r. żandarmeria aresztowała Władysława Sosnę. W podobnym czasie aresztowano w Przedborzu kilku przedstawicieli inteligencji (zob. Mieczysław Baczewski, Jerzy Biriukowicz, Jan Kierkuś, Wacław Mickiewicz, Zdzisław Widel), których niebawem zamordowano w obozach koncentracyjnych. Przyjęła się opinia, iż są to ofiary realizacji zbrodniczego niemieckiego planu eliminacji polskiej inteligencji, zwanego „akcją AB”, a Sosna dołączył do tej grupy. Dopiero od niedawna ujawniona została informacja, iż kierownik przedborskiej szkoły Władysław Sosna, został aresztowany na polecenie Gestapo z Poznania za swą wspomnianą wyżej, przedwojenną działalność polityczną w OZN.  Podczas aresztowania pozwolono mu spakować walizkę, do której włożył płaszcz, kapelusz, sweter i bieliznę. Odnotowano, że nosił medalik. Wywieziono go do Końskich, skąd 10 VII 1940 r. trafił do więzienia w Radomiu. Po 10 dniach został włączony do transportu więźniów przeznaczonych do obozu koncentracyjnego KL Buchenwald. Tam 22 VIII 1940 r. został przyjęty na ewidencję, oznaczony numerem 6385 i uznany za więźnia politycznego. Więźniowie byli zatrudniani w fabrykach zbrojeniowych. Po napaści Niemiec na Rosję sowiecką w czerwcu 1941 r., gdy zimą, w obliczu wschodnich mrozów marzli żołnierze Wehrmachtu, 1 I 1942 r. skonfiskowano więźniowi Władysławowi Sośnie jego sweter „na potrzeby Wehrmachtu”. Kolejny etap jego więziennego piekła rozpoczął się 2 VIII 1943 r. przeniesieniem do męskiej części KL Ravensbrück, gdzie otrzymał numer 5464. Więźniowie budowali obiekty dla wszelkiego rodzaju urzędów i instytucji przenoszonych tam z bombardowanego Berlina (Ravensbrück znajduje się w odległości ok. 80 km od Berlina). Więźniowie zostali wyzwoleni dopiero 3 V 1945 r. przez wojska amerykańskie.

Władysław Sosna po powrocie do kraju, złożył w Częstochowie zeznania przed Okręgową Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich.

W Przedborzu wrócił do pracy jako nauczyciel w swojej dawnej szkole. Wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej. W styczniu 1947 r., z ramienia partii został radnym Miejskiej Rady Narodowej w Przedborzu.

Nowy rok szkolny 1947/48 rozpoczął już jako dyrektor Szkoły 11-letniej łączącej w jednym organizmie i budynku szkołę podstawową, gimnazjum i klasy licealne. Jej współzałożyciel i pierwszy dyrektor Władysław Borowski, podczas okupacji ceniony nauczyciel tajnego nauczania przedborskiej młodzieży, opuścił miasto.

Był to bardzo trudny okres lat powojennych, pełen niedostatków pod każdym względem. Brakowało najprostszych szkolnych mebli, podręczników i zeszytów. Tylko młodzież pełna entuzjazmu zawsze przybywała do szkoły w komplecie. Halina Zielińska wspomina, że pan Sosna (średniego wzrostu) uczył ją śpiewu i prowadził chór szkolny.

Na Kongresie Zjednoczeniowym 15 XII 1948 r. obie partie PPS i PPR powołały Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą. Radny Władysław Sosna 10 V 1949 r., już w imieniu klubu PZPR zaproponował (zob.) Jerzego Rogozińskiego na zwolnione przez (zob.) Stanisława Wyrwę-Patynę stanowisko burmistrza Przedborza oraz (zob.) Józefa Słoniewskiego na wiceburmistrza. Obaj, zresztą członkowie PZPR zostali wybrani. Z kolei 4 VIII 1949 r., jako radny wszedł w skład Komisji Finansowo-Budżetowej, której zadaniem było współudział w opracowaniu preliminarza budżetowego MRN na rok 1950. Gdy Prezydium MRN 28 II 1950 r. powołało Honorowy Komitet Odgruzowania Miasta, jako dyrektora szkoły zaliczono do niego także radnego Sosnę. W związku z zapowiedzianą reformą samorządu wprowadzającą terenowe organy władzy państwowej, 9 VI 1950 r. odbyło się ostatnie posiedzenie MRN, w którym uczestniczył Władysław Sosna.

Nie mając wyższego wykształcenia, Władysław Sosna musiał ustąpić ze stanowiska dyrektora szkoły średniej i wyjechał z Przedborza. Jego obowiązki przejął romanista Karol Koralewski, absolwent Uniwersytetu Poznańskiego, także ceniony nauczyciel tajnego nauczania w Przedborzu.

Z nieustalonego powodu Władysław Sosna w  l. 1951-1955 był w zainteresowaniu Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Pińczowie. Około 1960 r. zamieszkał w Suchedniowie przy ul. Sportowej 2. Podjął pracę nauczycielską w Szkole Podstawowej. W pamięci harcerzy radomskich, obozujących w 1961 r. w Berezowie-Suchedniowie, Władysław Sosna miał ostro przeciwstawić się ich uczęszczaniu na msze św.

Zmarł 2 V 1964 r. w Suchedniowie.

Wojciech Zawadzki

 

Archiwum w Alorsen; IPN Ka 355/272. Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Katowicach, Delegatura w Częstochowie; IPN BU 2911/1, Kartoteka Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie; Wykaz nieruchomości m. Przedborza z dnia 3 II 1934 r., kopia w zbiorach autora;  Sasal–Sadowska  Henryka, W poszumie lasów koneckich, Kraków-Wrocław 1983, s. 121, 131 – tu data aresztowania 6 VII 1940; Kacperski  Bogumił, Wroniszewski  Jan Zbigniew, Końskie i powiat konecki 1939-1945, Część III – Konspiracja konecka 1939 – 1943, Końskie 2005, s. 98; Część V – Konspiracja konecka 1939-1945, Struktury terenowe: podobwody i placówki, Końskie 2007, s. 201; Część VI – Konecka Księga Pamięci, Końskie 2008, s. 145; Kozakiewicz  Konstanty, Pamiętnik burmistrza miasta Przedborza, wybór, opracowanie, ilustracje i przygotowanie do druku Paweł Grabalski i Wojciech Zawadzki, Przedbórz 2016, s. 86; Grabalski  Paweł, Władze samorządowe miasta Przedborza w latach 1916-2015, Przedbórz 2015, s. 60, 62; Jednodniówka uroczystości 10-lecia Szkoły Średniej w Przedborzu, Rok 1945- 11 IV – rok 1955; informacje Haliny Zielińskiej i Andrzeja Zielińskiego; zbiory PSB; https://geneszukacz.genealodzy.pl/

 

W tej kategorii …

KUZDAK Jan (1872-1934), znachor z Józefowa

 Urodził się 23 XII 1872 r. w Kajetanowie parafia Żeleźnica, jako syn rolnika Andrzeja (24 XI 1842 Studzieniec – 18 X 1907 Józefów) i Łucji z Młynarczyków (27 XI 1843 Nosalewice – 16 VII 1888 Józefów). Miał siedmioro rodzeństwa, siostry: Annę zamężną Obarzanek (23 VII...

czytaj dalej